ఉదయపు ప్రశాంతత… మనకోసం కొన్ని నిమిషాలు.
ప్రయాణాలు వేగమయ్యాయి. పనులు సులువయ్యాయి. ప్రపంచం అరచేతిలోకి వచ్చింది. ఒకప్పుడు రోజుల తరబడి పట్టే పనులు ఇప్పుడు నిమిషాల్లో పూర్తవుతున్నాయి. ఇంతగా సమయాన్ని ఆదా చేసే సాంకేతికత అందుబాటులోకి వచ్చినా మనిషి నోట మాత్రం ఒకటే మాట… టైమ్ లేదు! ఇంతకీ ఆదా అవుతున్న సమయమంతా ఎక్కడికి పోతోంది? మనకోసం మనం కాసేపైనా ఎందుకు కేటాయించుకోలేకపోతున్నాం?
అంతా మారింది… ఆ ఒక్క మాట తప్ప!
ఒకప్పుడు హైదరాబాద్ నుంచి విజయవాడ వెళ్లాలంటే ఏడెనిమిది గంటల ప్రయాణం. ఇప్పుడు నాలుగైదు గంటల్లో చేరుకుంటున్నాం. ఒకప్పుడు దూరంగా ఉన్నవాళ్లకు ఉత్తరం రాస్తే అది చేరడానికి వారం పట్టేది. తిరిగి సమాధానం రావడానికి మరో వారం ఎదురుచూడాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు ప్రపంచంలో ఏ మూలన ఉన్నవాళ్లతోనైనా క్షణాల్లో మాట్లాడగలుగుతున్నాం. ముఖాముఖి చూసుకుంటూ కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నాం.
ఒకప్పుడు బ్యాంకులో డబ్బులు వేయాలన్నా, తీయాలన్నా గంటల తరబడి వరుసలో నిలబడాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు ఇంట్లో కూర్చునే లావాదేవీలు చేసుకుంటున్నాం. రైలు టికెట్‌ కావాలన్నా, కరెంటు బిల్లు కట్టాలన్నా, సరుకులు కొనాలన్నా బయటకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. చేతిలో ఫోన్‌ ఉంటే చాలు. ఎన్నో పనులు క్షణాల్లో పూర్తవుతున్నాయి.
ఆఫీసుల్లోనూ అంతే. ఒకప్పుడు పది మంది కలిసి గంటల తరబడి చేసే పనిని ఇప్పుడు ఒక కంప్యూటర్‌ నిమిషాల్లో పూర్తి చేస్తోంది. సాంకేతికత పెరిగేకొద్దీ పనులు సులువవుతున్నాయి. శ్రమ తగ్గుతోంది. సమయం ఆదా అవుతోంది.
కానీ విచిత్రమేమిటంటే… ఇన్ని సౌకర్యాలు లేని రోజుల్లో మనుషులకు ఒకరితో ఒకరు గడపడానికి సమయం ఉండేది. ఇప్పుడు అన్ని సౌకర్యాలూ ఉన్నా టైమ్ మాత్రం దొరకడం లేదు.
ఎవరినైనా పలకరిస్తే ఒకటే సమాధానం.
ఏం చేయమంటావు… అసలు టైమే ఉండటం లేదు!
మరి ఆదా అయిన సమయమంతా ఎక్కడికి పోతోంది?
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికితే మన జీవనశైలిలో వచ్చిన మార్పులు కనిపిస్తాయి. సాంకేతికత మనకు సమయాన్ని ఆదా చేస్తోంది. కానీ దాన్ని మనం ఎలా ఉపయోగించుకుంటున్నామన్నదే అసలు విషయం.
ఒక పని త్వరగా పూర్తయితే మరో పని మొదలుపెడుతున్నాం. అది పూర్తయ్యేలోగా ఇంకో బాధ్యతను నెత్తిన వేసుకుంటున్నాం. ఒకప్పుడు రోజుకు ఐదు పనులు చేసేవాళ్లం. ఇప్పుడు ఇరవై పనులు చేస్తున్నాం. అయినా ఇంకా ఏదో చేయాలనే ఆరాటం. ఇంకా ఏదో సాధించాలనే తపన. ఎప్పుడూ ఏదో ఒక పనిలో ఉండాలనే అలవాటు.
పని చేయడం తప్పు కాదు. ఎదగాలనుకోవడమూ తప్పు కాదు. కానీ ఆ ప్రయత్నంలో మన జీవితాన్ని మనమే అనుభవించలేని పరిస్థితి వస్తే మాత్రం ఆలోచించాల్సిందే.
ఎందుకంటే మనం చేసే పనులన్నీ చివరికి సంతోషంగా జీవించడం కోసమే కదా! మరి ఆ సంతోషాన్ని అనుభవించడానికి సమయమే లేకపోతే ఇంత కష్టపడుతున్నది ఎందుకు?
ఆదా చేసిన ఫోనే… సమయాన్ని మింగేస్తోంది!
ఇంకో నిజాన్నీ ఒప్పుకోవాలి. సమయాన్ని ఆదా చేసిన అదే ఫోన్‌, ఆ సమయాన్ని మళ్లీ మింగేస్తోంది.
“ఒక్క నిమిషం” అని ఫోన్‌ చేతిలోకి తీసుకుంటాం. రీల్స్‌ ఒకదాని వెంట ఒకటి. వాట్సాప్‌ ఫార్వర్డ్‌లు, యూట్యూబ్‌ వీడియోలు… తల ఎత్తి చూసేసరికి గంట గడిచిపోతుంది. ఏం చూశామో గుర్తుండదు. కానీ సమయం మాత్రం గడిచిపోయింది.
ఇంట్లో నలుగురూ ఒకే గదిలో కూర్చుంటారు. కానీ ఎవరి ఫోన్‌లో వాళ్లు. దగ్గరగా కూర్చున్నా మనసులు ఎక్కడో ఉంటాయి. భోజనం దగ్గర కూడా ఫోన్‌ పక్కనే ఉంటుంది. పిల్లలు ఏదో చెప్పబోతే “ఆగు… ఒక్క నిమిషం” అంటాం.
బ్యాంకు క్యూలో పోయే గంటల్ని సాంకేతికత మనకు తిరిగి ఇచ్చింది. ఆ గంటల్ని మనమే మళ్లీ తెరకు అప్పగిస్తున్నాం.
“సమయం లేదు” అనే ముందు ఒక్కసారి ఫోన్‌ సెట్టింగ్స్‌లో స్క్రీన్‌ టైమ్ (డిజిటల్‌ వెల్‌బీయింగ్‌) చూడండి. రోజూ ఎన్ని గంటలు ఫోన్‌కే ఇస్తున్నామో అక్కడ కనిపిస్తుంది. మన ప్రశ్నకు జవాబు కూడా అక్కడే దొరుకుతుంది.
ఇంట్లో అందరూ ఉన్నారు… కలిసి గడిపేదెప్పుడు?
ఒకప్పుడు ఉమ్మడి కుటుంబాలు ఉండేవి. ఇంట్లో పది మందో, పదిహేను మందో కలిసి ఉండేవాళ్లు. ఎవరి పనులు వాళ్లకు ఉన్నా సాయంత్రానికి అందరూ కలిసేవాళ్లు. కబుర్లు, సరదాలు, చిన్న చిన్న గొడవలు, మళ్లీ కలిసిపోవడాలు… జీవితం ఒక సందడిగా ఉండేది.
ఇప్పుడు కుటుంబాలు చిన్నవయ్యాయి. చాలా ఇళ్లలో భార్యాభర్తలిద్దరే. మరికొన్ని ఇళ్లలో పిల్లలతో కలిపి ముగ్గురో నలుగురో. అయినా ఒకరితో ఒకరు మనసు విప్పి మాట్లాడుకోవడానికి టైమే దొరకడం లేదు.
ఉదయం లేచినప్పటి నుంచి పనులే. పిల్లలకు బడి, పెద్దలకు ఆఫీసు. సాయంత్రం ఇంటికి చేరేసరికి అలసట. భోజనం ముగిసేసరికి నిద్రపోయే వేళ. మరుసటి రోజు మళ్లీ అదే పరుగు.
ఒకే ఇంట్లో ఉంటున్నా ఒకరి మనసులో ఏముందో మరొకరికి తెలియని సందర్భాలెన్నో!
పిల్లల చదువుల కోసం డబ్బు సంపాదిస్తున్నాం. కానీ వాళ్లు రోజంతా ఏం చేశారో అడిగి తెలుసుకోవడానికి పది నిమిషాలు కేటాయించలేకపోతున్నాం. తల్లిదండ్రులకు కావాల్సిన సౌకర్యాలన్నీ కల్పిస్తున్నాం. కానీ వాళ్ల పక్కన కూర్చుని కాసేపు మాట్లాడటానికి తీరిక ఉండటం లేదు.
మనవాళ్ల కోసం ఎంతో చేస్తున్నాం. కానీ మనవాళ్లతో కలిసి ఉండటానికి మాత్రం సమయం కేటాయించడం లేదు.
వాళ్లకు మనం అందించే సౌకర్యాల కంటే, మనతో కలిసి గడిపే కొన్ని క్షణాలే ఎక్కువ ఆనందాన్ని ఇస్తాయనే విషయాన్ని మర్చిపోతున్నాం.
అందరికీ సమయం… మనకు మాత్రం లేదా?
మనిషి జీవితంలో కుటుంబం, ఉద్యోగం, బాధ్యతలు ఎంత ముఖ్యమో తనకంటూ కొంత సమయం ఉండటమూ అంతే ముఖ్యం.
ఒకప్పుడు చాలామందికి ఏదో ఒక అభిరుచి ఉండేది. పుస్తకాలు చదవడం, పాటలు వినడం, తోటపని చేయడం, స్నేహితులతో కబుర్లు చెప్పడం, సాయంత్రం అలా నడుచుకుంటూ వెళ్లడం… ఇవన్నీ రోజువారీ జీవితంలో భాగంగా ఉండేవి.
ఇప్పుడూ ఆ అవకాశాలన్నీ ఉన్నాయి. పైగా వాటిని మరింత సులభంగా ఆస్వాదించే సౌకర్యాలూ వచ్చాయి. అయినా మన అభిరుచులకు సమయం కేటాయించడం తగ్గిపోతోంది.
చివరిసారిగా మనకు నచ్చిన పుస్తకం ఎప్పుడు చదివాం? మనసుకు హాయినిచ్చే పాటను ఏ పనీ పెట్టుకోకుండా ఎప్పుడు విన్నాం? సాయంత్రం కాసేపు ప్రశాంతంగా ఎప్పుడు నడిచాం? ఏ అవసరమూ లేకుండా పాత స్నేహితుడికి ఫోన్‌ చేసి ఎప్పుడు మాట్లాడాం?
వీటన్నింటికీ పెద్దగా డబ్బు అవసరం లేదు. ప్రత్యేక ఏర్పాట్లూ అక్కర్లేదు. కావాల్సిందల్లా కొంత సమయం. అంతకంటే ముఖ్యంగా ఆ సమయాన్ని కేటాయించుకోవాలనే మన నిర్ణయం.
మనకు ఇష్టమైన పనులు చేయడం సమయాన్ని వృథా చేయడం కాదు. అవి మనసుకు విశ్రాంతినిస్తాయి. కొత్త ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి. మళ్లీ మన బాధ్యతలను మరింత చక్కగా నిర్వర్తించే శక్తినిస్తాయి.
డబ్బును లెక్కపెడుతున్నాం… సమయాన్ని మర్చిపోతున్నాం!
మనకు డబ్బు విలువ బాగా తెలుసు. ఎంత సంపాదించాం, ఎంత ఖర్చు చేశాం, ఎంత మిగిలిందో లెక్కలు వేసుకుంటాం. భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం పొదుపు చేస్తాం. పెట్టుబడులు పెడతాం.
కానీ డబ్బు కంటే విలువైన సమయం విషయంలో మాత్రం అంత శ్రద్ధ చూపడం లేదు.
పోయిన డబ్బును మళ్లీ సంపాదించుకోవచ్చు. కానీ గడిచిపోయిన ఒక్క గంటను కూడా తిరిగి తెచ్చుకోలేం. ఈ రోజు పిల్లలతో గడపలేకపోయిన సమయాన్ని వాళ్లు పెద్దయ్యాక తిరిగి పొందలేం. తల్లిదండ్రులతో మాట్లాడకుండా వాయిదా వేసిన క్షణాలను మరొక రోజు అలాగే పొందగలమనే హామీ లేదు.
అలాగని ప్రతి క్షణాన్నీ ఏదో ఒక గొప్ప పనికే ఉపయోగించాలని కాదు. అప్పుడప్పుడు ఏ పనీ చేయకుండా హాయిగా కూర్చోవడమూ అవసరమే. ప్రశాంతంగా ఆలోచించుకోవడం, మనకు నచ్చిన పని చేసుకోవడం, మనవాళ్లతో సరదాగా గడపడం కూడా జీవితంలో ముఖ్యమైన భాగాలే.
డబ్బును భవిష్యత్తు కోసం దాచుకోవచ్చు. కానీ సమయాన్ని దాచుకోలేం కదా.
మారాల్సింది టెక్నాలజీ కాదు… మన అలవాట్లే!
సమయం లేదని బాధపడటం కంటే, ఉన్న సమయాన్ని ఎలా గడుపుతున్నామో ఒకసారి పరిశీలించుకోవడం మంచిది.
ప్రతిరోజూ మనం చేసే పనుల్లో నిజంగా అవసరమైనవి ఎన్ని? అలవాటుగా చేస్తున్నవి ఎన్ని? వాయిదా వేయగలిగినవి ఎన్ని? ఇతరులకు అప్పగించగలిగినవి ఎన్ని?
ఈ చిన్న ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతికితే మనకోసం కొంత సమయం దొరికే అవకాశముంది.
దీనికోసం జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్ని చిన్న మార్పులు చాలు.
1. రోజులో కనీసం అరగంటైనా పూర్తిగా మనకోసం కేటాయించుకోవాలి.
2. కుటుంబ సభ్యులతో రోజూ కొంతసేపు ఎలాంటి తొందరా లేకుండా గడపాలి.
3. రోజులో కొంత సమయం ఫోన్‌ను పక్కన పెట్టాలి. ముఖ్యంగా భోజనం సమయంలో, కుటుంబంతో ఉన్నప్పుడు.
4. వారంలో కొంత సమయాన్ని స్నేహితులు, బంధువుల కోసం ఉంచుకోవాలి.
5. వ్యాయామం, నడక, విశ్రాంతి, నిద్రకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
6. ప్రతి పనినీ అత్యవసరంగా భావించకుండా, నిజంగా ముఖ్యమైన వాటిని గుర్తించాలి.
7. అప్పుడప్పుడు ఏ పనీ చేయకుండా ప్రశాంతంగా ఉండటాన్ని కూడా అలవాటు చేసుకోవాలి.
ఇవన్నీ చేయాలంటే మన రోజులో అదనంగా గంటలు పెరగాల్సిన అవసరం లేదు. మన ప్రాధాన్యాలు కొద్దిగా మారితే చాలు.
సాంకేతికతను మరింత బాగా ఉపయోగించుకోవాలి. అది ఆదా చేస్తున్న సమయాన్ని మళ్లీ అనవసరమైన పనులతో నింపేయకుండా చూసుకోవాలి. మనకు సౌకర్యాలను అందిస్తున్న సాంకేతికతను ఉపయోగించుకుంటూనే, మన జీవనశైలిని మనకు అనుకూలంగా మలచుకోవాలి.
జీవితమంతా పరుగే అయితే… గమ్యం చేరాక మిగిలేదేమిటి?
చదువు పూర్తయితే ఉద్యోగం. ఉద్యోగం వచ్చాక మంచి జీతం. ఆ తర్వాత ఇల్లు, కారు, పిల్లల చదువులు, వాళ్ల భవిష్యత్తు… ఇలా జీవితంలో ఒక లక్ష్యం పూర్తికాగానే మరొకటి ఎదురవుతూనే ఉంటుంది.
ఈ లక్ష్యాలేవీ తప్పు కాదు. ప్రతి మనిషికీ ఆశలు ఉంటాయి. బాధ్యతలు ఉంటాయి. వాటిని నెరవేర్చడానికి కష్టపడాల్సిందే.
కానీ వాటన్నింటి మధ్య మనకంటూ ఒక జీవితం ఉందనే విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు.
రిటైర్‌ అయ్యాక హాయిగా ఉంటామనుకుంటాం. పిల్లలు స్థిరపడిన తర్వాత ప్రయాణాలు చేద్దామనుకుంటాం. ఇంకొంచెం సంపాదించాక మన అభిరుచులకు సమయం కేటాయిద్దామనుకుంటాం.
కానీ అలా వాయిదా వేసుకుంటూ పోతే జీవితం మన కోసం ఎదురుచూస్తూ ఆగిపోదు కదా!
అందుకే సంతోషంగా ఉండటాన్ని భవిష్యత్తుకు వాయిదా వేయకూడదు. కుటుంబంతో కలిసి గడపడం, ఆరోగ్యాన్ని చూసుకోవడం, అభిరుచులను కొనసాగించడం… ఇవన్నీ మన రోజువారీ జీవితంలో భాగం కావాలి.
జీవించడం అంటే బాధ్యతలన్నీ పూర్తయ్యాక మొదలయ్యే పని కాదు. ఆ బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూనే ఆనందించాల్సిన ప్రయాణం.
చివరగా… మీకో చిన్న ప్రశ్న!
ఒకప్పుడు లేని ఎన్నో సౌకర్యాలు ఇప్పుడు మనకున్నాయి. ఊహించలేని వేగంతో పనులు పూర్తవుతున్నాయి. సమయాన్ని ఆదా చేయడానికి ఎన్నో మార్గాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
అయినా మనకు సమయం లేదంటే ఒకసారి ఆలోచించుకోవాలి.
మన రోజు మొత్తం ఇతరుల అవసరాలు, ఉద్యోగ బాధ్యతలు, కుటుంబ అవసరాలు, భవిష్యత్తు ప్రణాళికలతో నిండిపోవచ్చు. కానీ అందులో మనకోసం కూడా కొంత చోటు ఉండాలి.
అది స్వార్థం కాదు. మనల్ని మనం చూసుకోవడం… మన జీవితానికి మనం ఇచ్చుకునే విలువ.
గడియారం ఎప్పటిలాగే నడుస్తోంది. రోజుకు ఇరవై నాలుగు గంటలే ఉన్నాయి. మారింది సమయం కాదు. మన జీవనశైలి. మన అలవాట్లు. మన ప్రాధాన్యాలు.
కాబట్టి ఇకపై “సమయం లేదు” అనే ముందు ఒక్కసారి ఆలోచించండి.
ఎవరి కోసం ఇంత కష్టపడుతున్నారు? దేనికోసం ఇంతగా పరుగులు పెడుతున్నారు? ఆ ప్రయాణంలో మీకోసం మీరు ఎంత సమయం కేటాయించుకుంటున్నారు?
మన జీవితంలో అందరికీ చోటిస్తున్నాం. మనకోసం కూడా కొంత చోటు ఉంచుకుందాం!
