పసుపు ముద్దకు బొట్టు పెడితే మనకు గణపయ్య. మట్టితో చిన్న బొమ్మ చేసి, పత్రి వేసి, ఉండ్రాళ్లు పెడితే చాలు. ఇంటికొచ్చిన ఆత్మీయుడిలా కొలుచుకుంటాం. చదువు మొదలైనా, పెళ్లి తలపెట్టినా, కొత్త పని చేపట్టినా తొలి దండం ఆయనకే.
అంత పరిచయమైన వినాయకుడి గురించి మనకు అంతగా తెలియని కథ కూడా ఉంది. ఆ కథలో ఆయన సముద్రాలు దాటాడు. కొత్త పేర్లు తెచ్చుకున్నాడు. కొత్త రూపాల్లో కొలువుదీరాడు. మనం ఉండ్రాళ్లు సమర్పించే దేవుడికి జపాన్‌లో ముల్లంగి నైవేద్యమైంది!
ఈ ప్రయాణంలో భక్తితోపాటు చరిత్ర ఉంది. మనుషులు కొత్త నేలలకు తీసుకెళ్లిన ఆచారాలున్నాయి. స్థానిక సంప్రదాయాలతో కలిసిపోయిన రూపాలున్నాయి.
నోటు మీద చోటు
ఇండోనేషియా అనగానే గణపతి బొమ్మ ఉన్న నోటు చాలామందికి గుర్తుకొస్తుంది. అది నిజమే. 1998లో విడుదలైన 20 వేల రూపియా నోటు ముందు వైపున విద్యావేత్త కీ హజర్ దేవాంతర చిత్రంతోపాటు గణపతి విగ్రహం బొమ్మ ఉండేది. వెనుక వైపున తరగతి గదిలో చదువుకుంటున్న పిల్లలు కనిపించేవారు. అయితే ఆ నోటును 2008 డిసెంబరు 31 నుంచి చలామణి నుంచి ఉపసంహరించారు. ఇప్పుడు అది పాత నోట్ల సేకరణల్లో కనిపించే జ్ఞాపకం.
అక్కడ గణపతికి చదువుతో ఉన్న అనుబంధం నోటుకే పరిమితం కాలేదు. ప్రఖ్యాత బాండుంగ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ టెక్నాలజీ చిహ్నంలోనూ ఆయనే. ఆ సంస్థ తన చిహ్నంలోని గణపతిని విజ్ఞానానికి, సాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి ప్రతీకగా వివరిస్తుంది. ఆయన ముందు తెరిచి ఉన్న పుస్తకం కూడా కనిపిస్తుంది.
మన దగ్గర అక్షరాభ్యాసం నాడు తలుచుకునే గణపయ్యకు అక్కడా చదువుల దగ్గరే చోటు దక్కిందన్నమాట.
జపాన్‌లో జంటగా…
జపాన్ చేరేసరికి వినాయకుడి రూపం మనకు కొత్తగా కనిపిస్తుంది. అక్కడ బౌద్ధ సంప్రదాయంలో ఆయనకు ‘కంగితెన్’, ‘షోతెన్‌’ అనే పేర్లున్నాయి. ప్రసిద్ధమైన జంట రూపంలో ఏనుగు తలలున్న స్త్రీ, పురుష మూర్తులు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుని ఉంటారు. ఇటువంటి విగ్రహాలను భక్తులందరికీ కనిపించేలా ఉంచకుండా, ప్రత్యేక ఆవరణల్లో ఉంచే సంప్రదాయమూ ఉంది. సంపదను ప్రసాదించే దైవంగా కంగితెన్‌ను ఆరాధించిన చరిత్రను బ్రిటిష్‌ మ్యూజియం నమోదు చేసింది.
టోక్యోలోని మత్సుచియామా షోడెన్ ఆలయంలో మరో విశేషం కనిపిస్తుంది. అక్కడ సమర్పించే ముఖ్యమైన నైవేద్యాల్లో ముల్లంగి ఒకటి. ఆలయ ప్రాంగణంలోనూ ముల్లంగి గుర్తులు కనిపిస్తాయి. శరీరం, మనసు పరిశుద్ధం కావడాన్ని సూచించే సమర్పణగా దాన్ని భావిస్తారు. నూనెతో చేసే ప్రత్యేక పూజ కూడా అక్కడి ఆచారంలో భాగమే.
మనకు ఉండ్రాళ్లు గుర్తుకొచ్చినంత సహజంగా అక్కడి భక్తులకు ముల్లంగి గుర్తుకొస్తుందేమో! ఒక ఆరాధన కొత్త నేలకు చేరినప్పుడు, ఆ నేల అలవాట్లూ అందులో చోటు చేసుకుంటాయి.
థాయ్‌లాండ్‌లో కళలకు అండ
థాయ్‌లాండ్‌లో గణపతిని ‘ఫ్రా ఫికనేత్‌’ అని పిలుస్తారు. కళలు, విద్య, వ్యాపారంతో ఆయన ఆరాధనకు అనుబంధం ఉంది. ఆ దేశ లలిత కళల శాఖ చిహ్నంలోనూ గణపతి కనిపిస్తాడు. బ్యాంకాక్‌లో ఆయనకు ప్రత్యేక పూజాస్థలాలున్నాయి.
అక్కడి శిల్పాల్లో స్థానిక అలంకరణలు కనిపిస్తాయి. పేరు పలికే తీరు మారుతుంది. భక్తుడు తన పనిలో విజయం కోరుకునే చోట మాత్రం మనకు తెలిసిన వినాయకుడు కనిపిస్తాడు.
ఈ అనుబంధం ఇటీవల ఏర్పడింది కూడా కాదు. కంబోడియాలో ఏడో శతాబ్దం నాటి గణపతి శిల్పాలున్నాయి. న్యూయార్క్‌ మెట్రోపాలిటన్‌ మ్యూజియంలోని ఒక శిల్పంలో గణపతి స్థానిక వస్త్రధారణతో నిలబడి కనిపిస్తాడు. ఆగ్నేయాసియాలో ఆయనను ప్రధాన దైవంగా ప్రత్యేక ఆలయాల్లో ఆరాధించిన సందర్భాలున్నాయని మ్యూజియం వివరిస్తోంది.
అంటే, విదేశాల్లో గణపయ్య కథకు శతాబ్దాల నేపథ్యం ఉందన్నమాట.
కొత్త ఊరిలో పాత బంధం
సింగపూర్‌లోని శ్రీ సెంపగ వినాయగర్‌ ఆలయ చరిత్రలో ఒక చిన్న చెరువు, దాని ఒడ్డున చెట్టు కనిపిస్తాయి. ఆలయ కథనం ప్రకారం, 1850లలో చెరువు పక్కన దొరికిన వినాయక విగ్రహానికి మొదట చిన్న ఆశ్రయం ఏర్పాటు చేశారు. శ్రీలంకకు చెందిన తమిళుడు ఎతిర్నాయగం పిళ్లై, భారతీయ కార్మికుల సహకారంతో ఆ పని చేపట్టారు. అదే క్రమంగా ఆలయమైంది.
కొత్త దేశంలో స్థిరపడే మనుషులకు ఇలాంటి గుడి ఒక కలయిక చోటు కూడా. పండగకు కలుసుకోవడానికి, పిల్లలకు ఇంటి ఆచారాలు పరిచయం చేయడానికి, సొంత ఊరిని తలుచుకోవడానికి ఒక చిరునామా.
అమెరికాలోని న్యూయార్క్‌ ఫ్లషింగ్‌లో శ్రీ మహావల్లభ గణపతి ఆలయానికి 1977 జులై 4న తొలి కుంభాభిషేకం జరిగింది. అప్పటి నుంచి అక్కడి ఆరాధనలో గణపతి ఒక భాగమయ్యాడు.
ప్యారిస్‌ వీధుల్లోనూ గణపతి ఉత్సవం జరుగుతుంది. శ్రీ మాణిక్య వినాయగర్‌ ఆలయం నుంచి బయలుదేరే ఊరేగింపులో సంగీతం, నృత్యం, ప్రసాదాల పంపిణీ ఉంటాయి. దారిపొడవునా కొబ్బరికాయలు కొట్టి మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. ఫ్రెంచ్‌ వీధుల్లో మనకు పరిచయమైన పండగ దృశ్యం!
తొలి అడుగుకు…
ఒకచోట విద్యాసంస్థ చిహ్నం. మరోచోట బౌద్ధ ఆరాధనలో జంట రూపం. ఇంకోచోట వలస కుటుంబాలను కలిపే ఆలయం. దేశదేశాల్లో గణపతికి దక్కిన స్థానాలు ఇవి.
ఈ రూపాలన్నింటినీ చూస్తుంటే మన ఇంటి చిన్న పసుపు గణపతి వెనక ఎంత పెద్ద ప్రపంచం ఉందో అనిపిస్తుంది. మనకు తెలిసిన కథను కాస్త దాటి చూస్తే, తెలియని మరో కథ కనిపిస్తుంది.
అలాంటి కథలను మీతో పంచుకోవడానికి ‘మరోమాట’ తొలి అడుగు వేస్తోంది.
కొత్త విషయాన్ని తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో. తెలిసిన విషయాన్నే మరోసారి పరిశీలించాలనే ఆసక్తితో. మీతో మాట్లాడాలనే ఆప్యాయతతో.
ఆ తొలి అడుగుకు తొలి దండం గణపయ్యకే.
విఘ్నేశ్వరా… దారి చూపు.
