సీఈసీ రగడ: వ్యవస్థ వైఫల్యమా? రాజకీయ రణరంగమా?

ఎన్నికల సంఘంలో చీలిక (ప్రతీకాత్మక చిత్రం)

కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) సుప్రీంకోర్టులో కౌంటర్ అఫిడవిట్ దాఖలు చేసింది. అఫిడవిట్ ప్రకారం చూస్తే, ఇది రాజకీయ పార్టీల మధ్య ఘర్షణ కాదు; ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత పరిపాలన, దేశవ్యాప్త ఓటర్ల జాబితా సవరణ (సర్) ప్రక్రియల సమ్మేళనంగా కనిపిస్తుంది. సీనియర్ డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్ జూలై 28న జారీ చేసిన అంతర్గత పని కేటాయింపుల ఉత్తర్వే ఈ వివాదానికి తొలి అడుగు. సర్ ప్రక్రియ కీలక దశలో ఉన్నప్పుడు, ఐటీ మరియు ఓటర్ డేటాబేస్ పర్యవేక్షణ విభాగాలను మారుస్తూ జారీచేసిన ఈ ఉత్తర్వులపై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.

ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు (సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి) నేరుగా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి విడివిడిగా లేఖలు రాయడం ద్వారా కమిషన్ లోపల ఉన్న అసంతృప్తి బహిర్గతమైంది. అయితే, కమిషనర్లు తమ మెజారిటీ (2-0) అధికారంతో ఆ ఉత్తర్వును నిలిపివేశారని, అందువల్ల వ్యవస్థకు ఎలాంటి నష్టం జరగలేదని ఈసీ కోర్టుకు తెలిపింది.

ఆన్‌లైన్ ఫారం-6లో గందరగోళం ఉన్న మాట వాస్తవమేనని ఒప్పుకుంటూ, అక్టోబర్ 21న కొత్త ఉత్తర్వుల ద్వారా ఫారం-6 మరియు సర్ డిక్లరేషన్‌ను వేరు చేసి సమస్యను పరిష్కరించామని కోర్టుకు వివరించింది.

రచ్చ చేసిన విపక్షాలు

రాజకీయ విశ్లేషకుల కోణం నుండి చూస్తే, ఒక సాధారణ డిప్యూటీ కమిషనర్ పని కేటాయింపుల ఉత్తర్వును, ఇద్దరు కమిషనర్లు క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాయడాన్ని విపక్షాలు కేవలం ఆఫీసు గొడవగా ఉంచలేదు. దీన్ని “ఎన్నికల సంఘంపై కేంద్ర ప్రభుత్వ పరోక్ష నియంత్రణ”కు మరియు “వ్యవస్థల పతనానికి” ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా దేశం ముందు ప్రజెంట్ చేశాయి.

సాధారణ ప్రజలకు అర్థంకాని ఐటీ రూల్స్ వివాదాన్ని పక్కనబెట్టి, దేశవ్యాప్తంగా సాగుతున్న ఓటర్ల జాబితా సవరణ (సర్) ప్రక్రియలో లోపాలు, ఓట్ల తొలగింపు అంశాలను దీనికి జోడించడం ద్వారా విపక్షాలు ప్రజాక్షేత్రంలో సంచలనం సృష్టించగలిగాయి. ఈసీ తన అఫిడవిట్‌లో లేఖల ఉనికిని ఒప్పుకోవడంతో, విపక్షాలు తాము చేస్తున్న ఆరోపణలకు అధికారిక ముద్ర పడిందని, ఈసీ వైఖరి “వంచన”తో కూడుకున్నదని తమ నిరసనలకు మరింత చట్టబద్ధతను చేకూర్చుకున్నాయి.

నవంబర్ 1న ఢిల్లీలో తలపెట్టిన ‘సేవ్ డెమోక్రసీ’ ర్యాలీకి ఈ అంశాన్ని ఒక ప్రధాన అజెండాగా మార్చి, అటు సుప్రీంకోర్టులో చట్టపరమైన పోరాటం చేస్తూనే, ఇటు వీధుల్లో రాజకీయ పోరాటాన్ని ఉధృతం చేసి అధికార బీజేపీకి గట్టి సవాల్‌ను విసిరాయి. అందువల్ల, పరిపాలనాపరంగా ఇది తాత్కాలిక అంతర్గత భేదాభిప్రాయమే అయినప్పటికీ, టైమింగ్ మరియు వ్యూహాత్మక నరేటివ్స్ ద్వారా విపక్షాలు దీనిని దేశవ్యాప్త రాజకీయ చర్చనీయాంశంగా (సునామీగా) మార్చగలిగాయి.

క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు విడివిడిగా లేఖలు రాశారనే విషయాన్ని అఫిడవిట్ ధృవీకరించడంతో, ఎన్నికల సంఘంపై కేంద్ర ప్రభుత్వ పరోక్ష నియంత్రణ ఉందనే తమ పాత ఆరోపణలకు ఇది బలమైన సాక్ష్యమని విపక్ష కూటమి వాదిస్తోంది.

14 నోట్లే కీలకం

మీడియా కథనాల ప్రకారం ఎన్నికల కమిషనర్లు సంధు, జోషి గత 10 నెలల కాలంలో రికార్డు చేసిన 14 అంతర్గత నోట్‌లు/అభ్యంతరాలు ఈ వివాదానికి ప్రధాన కేంద్రంగా మారాయి. ఈ 14 నోట్‌లలో అత్యంత కీలకమైన అంశం ఏమిటంటే.. ఇవి నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు జరిగిన చర్చలు కావు. చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ ఆధ్వర్యంలో ఒక నిర్ణయం జరిగిపోవడం, ఒక చట్టపరమైన ఆర్డర్ జారీ కావడం, లేదా ఒక కొత్త సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థను రూపొందించడం పూర్తయిన తర్వాత ఈ నోట్‌లు రాసినట్టుగా వార్తలు వచ్చాయి. “మాకు తెలియకుండా, మమ్మల్ని సంప్రదించకుండా ఈ నిర్ణయం ఎలా తీసుకున్నారు?” అని ప్రశ్నిస్తూ ఆ ఇద్దరు కమిషనర్లు ఈ 14 నోట్‌లను అధికారిక ఫైళ్లలో రికార్డు చేసినట్టుగా ఆ కథనాలు పేర్కొన్నాయి.

ఈ అభ్యంతరాలు కేవలం చిన్నపాటి కార్యాలయ గొడవలు కావు, ఇవి ఎన్నికల సంఘం యొక్క అత్యంత కీలకమైన విధులకు సంబంధించినవి. స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ ప్రక్రియలో భాగంగా ఓటర్ల పేర్ల చేర్పులు, తొలగింపులు మరియు పునరుద్ధరణలలో తమకు తెలియకుండా మార్పులు జరుగుతున్నాయని వారు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. కొత్త ఓటర్ల నమోదుకు ఉపయోగించే ఫారం-6లో నిబంధనలకు విరుద్ధంగా మార్పులు చేయడంపై అభ్యంతరం తెలిపారు. దేశవ్యాప్త ఓటర్ల డేటాను కేంద్రీకృతం చేయడం, ఐటీ సాఫ్ట్‌వేర్ మాడ్యూళ్లను తమ అనుమతి లేకుండా డెవలప్ చేయడం, మరియు క్షేత్రస్థాయి ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారుల అధికారాలపై పరిమితులు విధించడం వంటి సాంకేతిక అంశాలపై నోట్‌లు రాశారు. గోవా, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఓటర్ల జాబితా సవరణకు సంబంధించి తలెత్తిన కొన్ని చట్టపరమైన అప్పీళ్ల ప్రక్రియలపై కూడా వారు తమ అసంతృప్తిని రికార్డు చేశారు.

సుప్రీంకోర్టుకు సమర్పించిన అఫిడవిట్‌లో కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఈ 14 నోట్‌ల ఉనికిని తోసిపుచ్చలేదు, కానీ వాటికి భిన్నమైన వివరణ ఇచ్చింది. ఒక ఫైలు ప్రాసెసింగ్ అవుతున్న సమయంలో వ్యక్తిగత కమిషనర్లు రాసే సూచనలు, ప్రశ్నలు లేదా నోట్‌లను “కమిషన్ యొక్క తుది నిర్ణయాలు”గా పరిగణించలేమని ఈసీ వాదించింది. అంతర్గత చర్చల్లో భిన్నమైన అభిప్రాయాలు రావడం ఏ వ్యవస్థలోనైనా సహజమని, అయితే సర్‌కి సంబంధించిన తుది మూడు ప్రధాన ఆర్డర్లు (2025 జూన్, అక్టోబర్, 2026 మే) ముగ్గురు కమిషనర్ల సంతకాలతో ఏకగ్రీవంగానే జారీ అయ్యాయని ఈసీ స్పష్టం చేసింది.

ఒక రాజ్యాంగ సంస్థలో ఇద్దరు కమిషనర్లు 10 నెలల కాలంలో 14 సార్లు తమకు తెలియకుండా నిర్ణయాలు జరుగుతున్నాయని నోట్‌లు రాశారంటే అక్కడ ఏకపక్ష వైఖరి నడుస్తోందని అర్థమనేది విపక్షాల వాదన. వ్యవస్థ చట్టబద్ధంగానే పనిచేసిందని ఈసీ స్పష్టం చేస్తోంది. ఈ 14 నోట్‌ల టైమింగ్ మరియు వాటి ప్రాధాన్యతపైనే ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టులో ప్రధాన చట్టపరమైన పోరాటం నడుస్తోంది.

దేశవ్యాప్త ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సవరణ ప్రక్రియకు సంబంధించి కొన్ని సాఫ్ట్‌వేర్ మార్పులు, ఫారమ్‌ల అప్‌డేట్లు క్షేత్రస్థాయికి వెళ్లిన తర్వాతే తమకు సమాచారం తెలిసిందని ఇద్దరు కమిషనర్లు పేర్కొనడం గమనార్హం. నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియలో తమను భాగస్వాములను చేయలేదని, పద్ధతి ప్రకారం ఫైళ్లు తమ ముందుకు రాలేదని ప్రశ్నిస్తూ వారు ‘పోస్ట్-ఫ్యాక్టో’ (నిర్ణయం జరిగిన తర్వాత) తమ అభ్యంతరాలను నోట్ల రూపంలో ఫైళ్లలో రికార్డు చేశారు. “మమ్మల్ని సంప్రదించకుండా ఈ ఆదేశాలు ఎలా జారీ అయ్యాయి?” అని వారు ప్రశ్నించడం ఈ నోట్లలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.

అయితే, కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం సుప్రీంకోర్టుకు సమర్పించిన అఫిడవిట్‌లో దీనిపై భిన్నమైన వివరణ ఇచ్చింది. ఒక పరిపాలనా ప్రక్రియ లేదా ఫైలు నడుస్తున్నప్పుడు కమిషనర్లు తమ ప్రశ్నలను, భిన్నమైన అభిప్రాయాలను నోట్ల రూపంలో వ్యక్తపరచడం సహజమని పేర్కొంది. అంతర్గతంగా ఎన్ని నోట్లు రాసుకున్నప్పటికీ, అంతిమంగా విడుదలైన ప్రధాన ఉత్తర్వులపై ముగ్గురు కమిషనర్లు సంతకాలు చేశారని, కాబట్టి అవన్నీ ఏకగ్రీవ నిర్ణయాలేనని ఈసీ వాదిస్తోంది.

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తూ నోట్లు రాసిన మాట వాస్తవమే, అవి నిర్ణయాలు జరిగిపోయిన తర్వాతే రికార్డు అయ్యాయి. కానీ, చివరకు చట్టబద్ధమైన ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యే సమయానికి అందరి ఆమోదం లభించిందని ఈసీ స్పష్టం చేస్తోంది.

కమిషనర్లు నిరసన తెలుపుతూ క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాయడానికి కారణమైన జూలై 28 నాటి ఐటీ విభాగం వర్క్ అలొకేషన్ ఆర్డర్‌పై కూడా ఈసీ క్లారిటీ ఇచ్చింది. ఆ వివాదాస్పద ఆర్డర్‌ను డెప్యుటేషన్‌పై వచ్చిన ఒక అడిషనల్ సెక్రటరీ స్థాయి అధికారి తన పరిధి దాటి జారీ చేశాడని, కమిషనర్లు క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాసిన మరుసటి రోజే (జూలై 30 ఉమ్మడి ఆదేశాల ద్వారా) ఆ ఆర్డర్‌ను పూర్తిగా రద్దు చేశామని, కాబట్టి అది ఎన్నడూ అమలులోకి రాలేదని ఈసీ కోర్టుకు తెలిపింది. నిబంధనలు ఉల్లంఘించిన సదరు అధికారిపై చర్యలు ఉంటాయని పేర్కొంది.

ఎన్నికల సంఘం సుప్రీంకోర్టుకు సమర్పించిన అఫిడవిట్ ప్రకారం—ఆ జూలై 28 నాటి వర్క్ అలొకేషన్ ఆర్డర్ జారీ అయినప్పుడు అది సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌కు కూడా ముందుగా తెలియదు.

అయితే, ఈసీ చెబుతున్న “ఆ అధికారి ఏకపక్షంగా చేశాడు” అనే వాదనను విపక్షాలు నమ్మడం లేదు. దేశంలోనే అత్యంత కఠినమైన నిబంధనలు ఉండే ఎన్నికల సంఘం ప్రధాన కార్యాలయంలో… సీఈసీ మరియు ఇతర కమిషనర్ల హోదాలను, ఐటీ అధికారాలను మార్చేసేంత పెద్ద ఆర్డర్‌ను, ఒక బ్యూరోక్రాట్ తన సొంత నిర్ణయంతో జారీ చేయడం దాదాపు అసాధ్యం. సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ యొక్క మౌఖిక ఆమోదం లేదా అండ లేకుండా ఆ అధికారి అంత సాహసం చేయలేరని విపక్షాల ఆరోపణ.

కమిషనర్లు క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాయడమేంటి?

ఒకవేళ అది కేవలం ఒక అధికారి చేసిన పొరపాటే అయితే, కమిషనర్లు ఈసీ అంతర్గతంగానే సీఈసీకి ఫిర్యాదు చేసి ఆ ఆర్డర్‌ను రద్దు చేయించవచ్చు. కానీ వారు నేరుగా బయట ఉన్న కేంద్ర క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాశారు. దీని అర్థం—సొంత సంస్థలోనే సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ వైఖరిపై నమ్మకం లేకపోవడం వల్లే, వారు కేంద్ర ప్రభుత్వ పెద్దల దృష్టికి ఈ విషయాన్ని తీసుకెళ్లాల్సి వచ్చిందని విపక్షాలు వాదిస్తున్నాయి.

కమిషనర్ వివేక్ జోషి ఆ ఆర్డర్‌కు సంబంధించిన ఒరిజినల్ ఫైలును అడిగినప్పుడు అడ్మినిస్ట్రేషన్ విభాగం దాచిపెట్టిందని ఆరోపణ. ఒక ఐఏఎస్ అధికారి, రాజ్యాంగబద్ధమైన కమిషనర్‌కే ఫైళ్లు ఇవ్వకుండా దాచే ధైర్యం చేశారంటే, ఆ అధికారి వెనుక సంస్థ అధిపతి హస్తం ఉందనేది విపక్షాల ప్రధాన అనుమానం.

ఎన్నికల సంఘం రికార్డుల ప్రకారం “ఆ ఆర్డర్ సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌కు తెలియకుండా ఒక అధికారి పరిధి దాటి చేసింది”. కానీ విపక్షాల వాదన ప్రకారం, “సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ ప్రమేయం లేదా నిశ్శబ్ద అంగీకారం లేకుండా ఆ అధికారి అంత పెద్ద నిర్ణయం తీసుకోలేరు”. సుప్రీంకోర్టు విచారణలో ఈ పాయింట్ మరింత వేడెక్కే అవకాశం ఉంది.

గార్గ్‌పై చర్యలు లేవు

ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్‌పై క్యాబినెట్ సెక్రటరీ టి.వి. సోమనాథన్‌కు ఫిర్యాదు చేసిన విషయం ఆర్‌టీఐ పత్రాల ద్వారా అక్టోబర్ 2026లో అధికారికంగా బయటపడింది. ఈ ఫిర్యాదులపై తదుపరి విచారణ జరపడానికి లేదా మనీష్ గార్గ్‌పై తక్షణ క్రమశిక్షణా చర్యలు తీసుకోవడానికి కేంద్ర క్యాబినెట్ సెక్రటేరియట్ నిరాకరించింది. ఐఏఎస్ అధికారుల కేటాయింపులు చూసే డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పర్సనల్ అండ్ ట్రైనింగ్ మరియు సీఈసీ కార్యాలయానికి కేవలం సమాచారం పంపి వదిలేసింది తప్ప, కేంద్రం ఇందులో నేరుగా జోక్యం చేసుకోలేదు.

ఈ మొత్తం వివాదంలో మనీష్ గార్గ్ (ఐఏఎస్) బలిపశువు లేదా ‘బలి’ అయ్యే అవకాశాలు చాలా ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. ఒక వ్యవస్థలో ఉన్నత స్థాయి రాజ్యాంగ అధికారుల (సీఈసీ మరియు కమిషనర్ల) మధ్య వివాదం జరిగినప్పుడు, దానికి కారణమైన ఒక బ్యూరోక్రాట్‌ను పక్కన పెట్టడం లేదా చర్యలు తీసుకోవడం ద్వారా ఆ వ్యవస్థ తన తప్పును కడుక్కోవడానికి ప్రయత్నించడం సహజంగా జరుగుతుంది.

కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ముగ్గురు కమిషనర్ల ఏకగ్రీవ ఆమోదంతో సుప్రీంకోర్టులో దాఖలు చేసిన కౌంటర్ అఫిడవిట్‌లో… ఆ వివాదాస్పద జూలై 28 నాటి ఆర్డర్‌ను మనీష్ గార్గ్ తన పరిధిని దాటి జారీ చేశారని అధికారికంగా రికార్డుల్లో పేర్కొంది. దీని అర్థం, ఈసీ తనను తాను రక్షించుకోవడానికి మరియు ఈ వ్యవహారంలో సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌కు ఎలాంటి ప్రమేయం లేదని కోర్టుకు చెప్పడానికి… పూర్తి నిందను మనీష్ గార్గ్‌పైనే మోపేసింది.

తన అఫిడవిట్‌లో ఈసీ మరో కీలకమైన విషయాన్ని కూడా ప్రస్తావించింది. నిబంధనలను ఉల్లంఘించి, ఎవరికీ తెలియకుండా అంత పెద్ద ఆర్డర్ జారీ చేసిన సదరు అధికారిపై చర్యలు తీసుకుంటామని కోర్టుకు తెలిపింది. దీని ప్రకారం, భవిష్యత్తులో ఆయనపై శాఖాపరమైన విచారణ జరగడం, సస్పెన్షన్ లేదా మెమోలు జారీ చేయడం, లేదా ఆయనను వెంటనే ఎన్నికల సంఘం నుండి డెప్యుటేషన్ రద్దు చేసి సొంత కేడర్‌కు వెనక్కి పంపించే అవకాశాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి.

మనీష్ గార్గ్ 1996 బ్యాచ్‌కు చెందిన సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ కేడర్‌కు చెందిన ఆయన, గతంలో అక్కడ చీఫ్ ఎలక్టోరల్ ఆఫీసర్ (సీఈఓ)గా కూడా పనిచేశారు. అత్యున్నత స్థాయి కేంద్ర ఎన్నికల సంఘంలో డెప్యుటేషన్‌పై వచ్చిన ఆయన, ఇలాంటి వివాదంలో చిక్కుకోవడం వల్ల ఆయన భవిష్యత్తు ప్రమోషన్లు లేదా కేంద్ర ప్రభుత్వంలో కీలక పోస్టింగులపై తీవ్ర ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.

“తెరవెనుక ఎవరి ప్రోత్సాహం ఉన్నప్పటికీ, రికార్డుల పరంగా సంతకం పెట్టింది ఆయనే కాబట్టి, చట్టం ముందు ఆయనే జవాబుదారీ అవుతారు.

న్యాయనిపుణులు/రాజకీయ నేతల అభిప్రాయం

మనీష్ గార్గ్ తన సొంత తెలివితేటలతో అంత పెద్ద ఆర్డర్ జారీ చేసి ఉండరనేది బహిరంగ రహస్యం. తెరవెనుక ఎవరి ప్రోత్సాహం ఉన్నప్పటికీ, రికార్డుల పరంగా సంతకం పెట్టింది ఆయనే కాబట్టి, చట్టం ముందు ఆయనే జవాబుదారీ అవుతారు. సుప్రీంకోర్టు గనుక ఈ అంశాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించి, “ఒక అధికారికి ఇంత ధైర్యం ఎలా వచ్చింది? దీని వెనుక అసలు మాస్టర్ మైండ్ ఎవరు?” అని లోతుగా విచారణకు ఆదేశిస్తే తప్ప… సాధారణ పరిపాలనా నిబంధనల ప్రకారం మనీష్ గార్గ్‌ను మాత్రమే బాధ్యుడిని చేసి ఈ వివాదానికి ముగింపు పలికేందుకు ఈసీ మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రయత్నించే అవకాశాలే ఎక్కువ.

ఈ నేపథ్యంలో సుప్రీంకోర్టులో దాఖలైన పిల్ పిటిషన్ మరియు న్యాయ వర్గాల సమాచారం ప్రకారం, ఈ కేసులో సీనియర్ డిప్యూటీ ఎలక్షన్ కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్‌ను కేవలం ఒక ‘బలిపశువు’గా చూపిస్తూ ఈసీ తప్పించుకోకుండా ఉండేందుకు విపక్షాల లాయర్లు చాలా బలమైన లీగల్ కౌంటర్ ప్లాన్ సిద్ధం చేస్తున్నారు. ఈసీ తన కౌంటర్ అఫిడవిట్‌లో “ఆ వివాదాస్పద ఆర్డర్ మనీష్ గార్గ్ తన పరిధి దాటి జారీ చేశారు” అని పేర్కొనడాన్ని, విపక్షాలు తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటూ కోర్టు ముందు కౌంటర్ ఇవ్వనున్నాయి.

ఒక దేశ అత్యున్నత ఎన్నికల సంస్థలో అడిషనల్ సెక్రటరీ స్థాయి అధికారి అంత పెద్ద విధానపరమైన నిర్ణయాన్ని (ఐటీ విభాగం మరియు ఓటర్ల డేటాబేస్ నియంత్రణ మార్పు) కమిషన్ అధిపతి అయిన సీఈసీకి తెలియకుండా ఎలా జారీ చేస్తారు? ఒకవేళ సీఈసీకి నిజంగానే తెలియకపోతే, అది సంస్థపై ఆయనకు నియంత్రణ లేదని లేదా ఆయన పరిపాలనా వైఫల్యాన్ని సూచిస్తుందని విపక్షాలు వాదించనున్నాయి. చట్టంలో ‘కమాండ్ రెస్పాన్సిబిలిటీ’ ప్రకారం కింద ఉన్న అధికారి తప్పు చేస్తే పర్యవేక్షించాల్సిన బాధ్యత అధిపతిదే అవుతుందన్న పాయింట్‌ను లేవనెత్తుతున్నాయి.

అంతేకాదు వివాదాస్పద ఆర్డర్ వచ్చినప్పుడు, రాజ్యాంగబద్ధమైన హోదా కలిగిన ఎన్నికల కమిషనర్ (వివేక్ జోషి) ఆ ఒరిజినల్ ఫైలును పరిశీలన కోసం అడిగారు. కానీ మనీష్ గార్గ్ కింద ఉన్న అడ్మినిస్ట్రేషన్ విభాగం ఆ ఫైలును కమిషనర్‌కు ఇవ్వకుండా దాచిపెట్టిందనేది విపక్షాల ఆరోపణ. ఒక ఐఏఎస్ అధికారికి, తనకంటే ఎంతో ఉన్నత హోదాలో ఉన్న రాజ్యాంగ కమిషనర్‌కే ఫైల్ ఇవ్వకుండా దాచే ధైర్యం ఎక్కడిది? దీని వెనుక సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ మౌఖిక ఆదేశాలు లేదా అండదండలు ఖచ్చితంగా ఉన్నాయని, కేవలం మనీష్ గార్గ్‌పై చర్యలతో ఈ కేసును క్లోజ్ చేయలేరని విపక్షాలు కోర్టును కోరనున్నాయి.

పిటిషనర్ శైలేంద్ర మణి త్రిపాఠి ద్వారా విపక్షాలు కోర్టులో కేవలం పరిపాలనాపరమైన చర్యలు మాత్రమే కాకుండా, సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్, డిప్యూటీ కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్, మరియు ఐటీ చీఫ్ సీమా ఖన్నాలపై ప్రత్యేక విచారణ బృందం (సిట్)తో క్రిమినల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ జరిపించాలని గట్టిగా కోరుతున్నారు.

విపక్షాల లాయర్లు ఆ 14 సందర్భాలలో ఇద్దరు కమిషనర్లు రాసిన అసలు నోటింగ్స్ మరియు ఫైల్ రికార్డులను సీల్డ్ కవర్‌లో కోర్టుకు సమర్పించేలా సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వులు జారీ చేయాలని కోరనున్నారు. ఆ నోట్లలో కమిషనర్లు వాడిన భాష (ఉదాహరణకు: చట్ట ఉల్లంఘన జరుగుతోంది, నియంతృత్వ పోకడలు ఉన్నాయి అని రాసిన నిరసనలు) చూస్తే అవి కేవలం ‘సాధారణ సూచనలు’ కాదని, తీవ్రమైన అభ్యంతరాలని రుజువు చేయవచ్చని విపక్షాల ప్లాన్.

ఇంతకూ వివాదాస్పద ఆర్డర్ ఏమిటి?

ప్రతిపక్షాల ఆరోపణల ప్రకారం, మనీష్ గార్గ్ జారీ చేసిన జూలై 28 నాటి ఆర్డర్ ప్రకారం—ఎన్నికల కమిషన్‌లో అత్యంత కీలకమైన ఐటీ విభాగం మరియు ఓటర్ల డేటాబేస్ బాధ్యతలను డిప్యూటీ ఎలక్షన్ కమిషనర్ సంజయ్ కుమార్ పరిధి నుంచి తొలగించి, నేరుగా ఐటీ డైరెక్టర్ జనరల్ సీమా ఖన్నా చేతుల్లో పెట్టారు. దీనివల్ల ఐటీ విభాగానికి, కమిషనర్లకు మధ్య ఉండే ‘డిప్యూటీ కమిషనర్’ అనే పరిపాలనా పర్యవేక్షణ పూర్తిగా తొలగిపోయింది.

ఈ మార్పు ఐటీ విభాగాన్ని పూర్తిగా కేంద్రీకృతం చేస్తుందని, దీనివల్ల క్షేత్రస్థాయి అధికారుల అధికారాలు దెబ్బతింటాయని కమిషనర్లు మొదటి నుంచీ ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

భారతదేశంలో ఓటర్ల జాబితాను సవరించే చట్టబద్ధమైన అధికారం క్షేత్రస్థాయిలోని ‘ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్స్’ (ఈఆర్ఓలు)కు ఉంటుంది. దాని నిఘా లేదా యాక్సెస్ నియంత్రణలను ఢిల్లీలోని కేంద్ర కార్యాలయం చేతుల్లోకి మార్చడం వల్ల, స్థానిక అధికారుల స్వతంత్రత దెబ్బతింటుంది. సాఫ్ట్‌వేర్ లేదా ఐటీ విభాగంపై అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కంట్రోల్ లేకపోతే, అల్గారిథమ్‌ల పేరుతో ఏకపక్షంగా ఓట్లను తొలగించే అవకాశం ఉంటుందనేది వ్యక్తమవుతున్న భయాందోళన. ఇది ఓటర్ల ప్రాథమిక హక్కులను హరించడమే అవుతుంది.

కమిషన్ అనుమతి లేకుండా ఇంతటి సున్నితమైన ఐటీ మార్పులు చేశారనే విషయం బయటపడితే కమిషనర్లు తీవ్రంగా అభ్యంతరం చెప్తారని ముందే ఊహించి, ఆ ఫైలును వారి కంట పడకుండా దాచే ప్రయత్నం జరిగిందనేది విపక్షాల వాదన. ఈ ఆర్డర్ జారీ చేసే ముందు కమిషనర్లు సంధు, జోషిలను సంప్రదించలేదని, నిబంధనల ఉల్లంఘన జరిగిందనే విషయం అధికారికంగా రికార్డుల్లోకి రాకుండా చూసేందుకు, ఆర్డర్ అమల్లోకి వచ్చే వరకు ఆ ఫైలును కమిషనర్ వివేక్ జోషికి అందకుండా అడ్మినిస్ట్రేషన్ విభాగం దాచిపెట్టిందని కూడా విపక్షాలు చెబుతున్నాయి.

ఒకవేళ ఆ ఫైలు గనుక కమిషనర్ వివేక్ జోషి చేతికి ముందే వచ్చి ఉంటే… ఆయన ఆ ఫైలుపై తన లిఖితపూర్వక ‘అభ్యంతర నోట్’ రాసేవారు. ఒకసారి ఫైలుపై కమిషనర్ అభ్యంతరం రాస్తే, దానిని దాటవేసి సీఈసీ గానీ, ఏ అధికారి గానీ నిర్ణయం తీసుకోలేరు. అలాంటి అభ్యంతరాల రికార్డులు క్రియేట్ అవ్వకుండా ఉంటేనే, “ఈ నిర్ణయం అందరికీ తెలిసే జరిగింది” లేదా “ఇది కేవలం ఒక అధికారి చేసిన పొరపాటు” అని తర్వాత కాలంలో సమర్థించుకోవడానికి వీలవుతుంది.

పరిపాలనా పరిభాషలో దీనిని ‘ఫెయిట్ అకంప్లీ’ (fait accompli) అంటారు. అంటే—ఒక నిర్ణయం తప్పు అని తెలిసినా, అది కమిషనర్లకు తెలిసేలోపే జీవో లేదా ఆర్డర్ రూపంలో జారీ చేసేయడం. ఒకసారి ఆర్డర్ అధికారికంగా బయటకు వచ్చేస్తే, ఆ తర్వాత కమిషనర్లు అభ్యంతరం చెప్పినా “ఇక జరిగిపోయింది కదా” అని సర్దుబాటు చేయవచ్చనేది సదరు అధికారుల వ్యూహమని విపక్షాల వాదన.

సొంత సంస్థలోనే ఫైళ్లను దాచేంత ‘నిరంకుశ పోకడలు’ కనిపిస్తుండటంతో విసిగిపోయినందువల్లే… ఆ ఇద్దరు కమిషనర్లు అంతర్గత పోరాటాన్ని పక్కనబెట్టి, నేరుగా దేశ అత్యున్నత బ్యూరోక్రాట్ అయిన కేంద్ర క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాయాల్సి వచ్చిందని, ఆ లేఖల తీవ్రత మరియు కోర్టుల భయం వల్లే… ఈసీ కేవలం రెండు రోజుల్లోనే (జూలై 30న) ఆ వివాదాస్పద ఆర్డర్‌ను రద్దు చేయాల్సి వచ్చిందని కూడా కాంగ్రెస్, ఇతర పక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.

అసలు ప్రోటోకాల్స్ ఏమిటి?

నియమాలు మరియు పరిపాలనా ప్రోటోకాల్ ప్రకారం, ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు నేరుగా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాయడం అనేది అత్యంత అసాధారణమైన చర్య. భారత ఎన్నికల కమిషనర్లు మరియు చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ల పదవులు రాజ్యాంగబద్ధమైనవి. వారి హోదా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులతో సమానం. తమకంటే తక్కువ ప్రోటోకాల్ హోదా కలిగిన క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి, కమిషన్‌లో పనిచేస్తున్న ఒక డిప్యూటీ కమిషనర్ (మనీష్ గార్గ్) ప్రవర్తనపై ఫిర్యాదు చేస్తూ లేఖలు రాయడం అనేది పరిపాలనా నియమాల ప్రకారం ప్రోటోకాల్ ఉల్లంఘన కిందికి వస్తుందని కొందరు నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థ. దీని అంతర్గత విషయాల్లో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోకూడదు. కమిషన్ లోపల వచ్చిన ఒక అంతర్గత పని విభజన వివాదాన్ని పరిష్కరించుకోవడానికి, ప్రభుత్వ యంత్రాంగానికి అధిపతి అయిన క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాయడం ద్వారా, ఈసీ తన అంతర్గత వివాదాల్లోకి ప్రభుత్వాన్ని లాగినట్లు అవుతుందని విపక్షాలు మరియు విశ్లేషకులు ఆరోపిస్తున్నారు.

కానీ వివాదానికి కారణమైన డిప్యూటీ కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి డెప్యుటేషన్‌పై వచ్చిన ఐఏఎస్ అధికారి. కేంద్ర ఐఏఎస్ అధికారుల సర్వీస్ రూల్స్, బదిలీలు, మరియు డెప్యుటేషన్ల పర్యవేక్షణ క్యాబినెట్ సెక్రటేరియట్ పరిధిలోకి వస్తాయి. అందువల్ల ఆ అధికారి ప్రవర్తన మరియు ఆయన జారీ చేసిన వివాదాస్పద ఉత్తర్వును ఆయన మాతృ సంస్థ (క్యాబినెట్ సెక్రటరీ) దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికే తాము లేఖ రాశామని కమిషనర్ల తరపు వర్గాలు వాదించవచ్చు.

చట్టప్రకారం లేఖ రాయడం నేరం కానప్పటికీ, వ్యవస్థాగత ప్రోటోకాల్ ప్రకారం అది సరైన పద్ధతి కాదు. అందుకే ఎన్నికల సంఘం తన అఫిడవిట్‌లో.. ఆ లేఖల ఉనికిని అంగీకరిస్తూనే, కమిషనర్లు తమ అంతర్గత మెజారిటీ (2-0) అధికారంతోనే ఆ వివాదాస్పద ఉత్తర్వును రద్దు చేశారని, తద్వారా అంతర్గతంగానే సమస్యను పరిష్కరించుకున్నామని సుప్రీంకోర్టుకు వివరించింది.

గతంలో జరిగిన సంఘటనలు

1993 వరకు ఎన్నికల సంఘం ఏకసభ్య (సింగిల్ మెంబర్) సంస్థగా ఉండేది, దానికి టి.ఎన్. శేషన్ చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్‌గా ఉండేవారు. ఆయన దూకుడును అడ్డుకోవడానికి అప్పటి ప్రభుత్వం ఇద్దరు అదనపు కమిషనర్లను (ఎం.ఎస్. గిల్, జి.వి.జి. కృష్ణమూర్తి) నియమించి, ఈసీని త్రిసభ్య సంస్థగా మార్చింది. తన అధికారాలను తగ్గించడాన్ని సవాలు చేస్తూ టి.ఎన్. శేషన్ నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు.

1995లో సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పునిస్తూ.. “సీఈసీ మొదటి స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ, మిగిలిన ఇద్దరు కమిషనర్లకు సమాన అధికారాలు ఉంటాయి” అని స్పష్టం చేసింది. నిర్ణయాలన్నీ మెజారిటీ లేదా ఏకాభిప్రాయంతోనే జరగాలని తేల్చింది.

“గతంలో ఇవి బయటకు రాగా, ఇప్పుడు కోర్టు అఫిడవిట్ల ద్వారా అధికారికంగా ధృవీకరించబడ్డాయి అంతే!

2009లో సరిగ్గా లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ముందు మరో వివాదం దేశాన్ని కుదిపేసింది. అప్పటి చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ ఎన్. గోపాలస్వామి, తన తోటి కమిషనర్ నవీన్ చావ్లాపై తీవ్ర ఆరోపణలు చేశారు. నవీన్ చావ్లా ఒక రాజకీయ పార్టీకి (కాంగ్రెస్‌కు) అనుకూలంగా పక్షపాత వైఖరితో వ్యవహరిస్తున్నారని పేర్కొంటూ, ఆయన్ను పదవి నుంచి తొలగించాలని నేరుగా భారత రాష్ట్రపతికి సుమోటోగా సిఫార్సు చేశారు. అప్పటి ప్రభుత్వం ఆ సిఫార్సును తిరస్కరించింది. ఆ తర్వాత గోపాలస్వామి పదవీ విరమణ చేయగా, నవీన్ చావ్లానే తదుపరి సీఈసీగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

2019 సాధారణ ఎన్నికల సమయంలో మోడల్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్ (ఎన్నికల నియమావళి) ఉల్లంఘనలపై మరో వివాదం రేగింది. అప్పటి అధికార పార్టీకి చెందిన అగ్రనేతలపై వచ్చిన ఎన్నికల కోడ్ ఉల్లంఘన ఫిర్యాదులపై ఈసీ క్లీన్ చిట్ ఇచ్చింది. అయితే, అప్పటి ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లవాసా ఆ నిర్ణయంతో విభేదించారు. తన “మైనారిటీ (వ్యతిరేక) అభిప్రాయాన్ని” ఈసీ అధికారిక ఉత్తర్వుల్లో రికార్డు చేయడం లేదని నిరసిస్తూ ఆయన కమిషన్ సమావేశాలకు హాజరుకావడం కూడా మానేశారు. ఆ తర్వాత 2020లో ఆయన తన పదవికి రాజీనామా చేసి ఆసియా డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (ఏడీబీ) వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా వెళ్ళిపోయారు.

2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల షెడ్యూల్ విడుదలకు కేవలం కొన్ని రోజుల ముందు అప్పటి ఎన్నికల కమిషనర్ అరుణ్ గోయల్ ఆకస్మికంగా రాజీనామా చేశారు. అప్పటి సీఈసీ రాజీవ్ కుమార్‌తో పరిపాలనాపరమైన కొన్ని ఫైళ్ల విషయంలో వచ్చిన తీవ్ర విభేదాల వల్లే ఆయన తప్పుకున్నారనే ప్రచారం అప్పట్లో గట్టిగా జరిగింది.

ఈ చరిత్రను పరిశీలిస్తే.. ప్రస్తుతం 2026లో సంధు, జోషిలు సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌కు వ్యతిరేకంగా నోట్‌లు రాయడం లేదా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు పంపడం అనేది ఎన్నికల సంఘంలో ఎప్పటినుంచో వస్తున్న “అధికారాల వికేంద్రీకరణ మరియు అంతర్గత ప్రజాస్వామ్య” ఘర్షణకు కొనసాగింపుగానే కనిపిస్తోంది. గతంలో ఇవి బయటకు రాగా, ఇప్పుడు కోర్టు అఫిడవిట్ల ద్వారా అధికారికంగా ధృవీకరించబడ్డాయి అంతే!

గోవా 97 ఓటర్ల వివాదం

ఈ 97 మంది ఓటర్లు తమ పత్రాలను సమర్పించి, తాము అర్హులమేనని క్షేత్రస్థాయి ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారుల వద్ద నిరూపించుకున్నారు. అధికారులు కూడా వీరిని అర్హులుగా గుర్తించినప్పటికీ, ‘ECINet’ సాఫ్ట్‌వేర్ లోపం లేదా సాంకేతిక ఇబ్బందుల వల్ల వీరి పేర్లను తిరిగి తుది జాబితాలోకి ఎక్కించలేకపోయారు. అర్హులైన ఓటర్ల ఓట్లు మాయమవడంపై ప్రతిపక్షాలు ఎన్నికల సంఘంపై తీవ్రస్థాయిలో విరుచుకుపడ్డాయి.

దీనిపై బాంబే హైకోర్టు (గోవా బెంచ్) కూడా స్పందిస్తూ, పరిపాలనాపరమైన సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థలు చట్టబద్ధమైన ఓటు హక్కు నిబంధనలను అతిక్రమించలేవని ఎన్నికల సంఘాన్ని మందలించింది.

వివాదం పెద్దదైన తర్వాత గోవా చీఫ్ ఎలక్టోరల్ ఆఫీసర్ (సీఈఓ) అక్టోబర్ 2026 మొదటి వారంలో ఒక నివేదికను విడుదల చేశారు. దీని ప్రకారం మొత్తం 97 కేసులలో 88 మంది ఓటర్లు తిరిగి ‘ఫారమ్ 6’ ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకోగా, వారి అభ్యర్థనలను ఆమోదించి ఓటర్ల జాబితాలో చేర్చారు. మిగిలిన 9 మందిలో ముగ్గురికి పోర్చుగీస్ పాస్‌పోర్ట్ (పౌరసత్వం) ఉన్నట్లు తేలింది, ఆరుగురు ప్రస్తుతం భారతదేశం వెలుపల నివసిస్తున్నారని తన నివేదికలో పేర్కొన్నారు.

గతంలోనూ ఓటర్ల డేటా కేంద్రీకరణ యత్నాలు

ఓటర్ల జాబితా డేటాను కేంద్రీకరించడం మరియు ఒకే చోట నియంత్రించే ప్రయత్నాలు గతంలోనూ జరిగాయి, వాటిపై తీవ్ర వివాదాలు కూడా చెలరేగాయి. సాంకేతికతను వాడుకుని ఓటర్ల జాబితాను ‘క్లీన్’ చేసే పేరుతో గతంలో కూడా యత్నాలు జరిగాయి.

2015లో కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఓటర్ల ఐడీ కార్డులను ఆధార్ కార్డులతో లింక్ చేయడం ద్వారా దొంగ ఓట్లను తొలగించేందుకు “నేషనల్ ఎలక్టోరల్ రోల్ ప్యూరిఫికేషన్ అండ్ అథెంటికేషన్ ప్రోగ్రామ్”ను చేపట్టింది. ఈ ప్రక్రియలో క్షేత్రస్థాయి అధికారుల భౌతిక వెరిఫికేషన్ లేకుండా, కేవలం సాఫ్ట్‌వేర్ అల్గారిథమ్‌ల ఆధారంగా తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో పెద్ద ఎత్తున (లక్షలాది) ఓట్లు తొలగించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ పరిసర ప్రాంతాలలో అసలైన ఓటర్ల పేర్లు కూడా మాయమవడం తీవ్ర సంచలనం సృష్టించింది.

ఆధార్ లింకింగ్ వల్ల గోప్యత దెబ్బతింటుందని మరియు ఓటు హక్కు కోల్పోతున్నారని దాఖలైన పిటిషన్లపై విచారణ జరిపిన సుప్రీంకోర్టు, ఆగస్టు 2015లో ఓటర్ల డేటాను ఆధార్‌తో తప్పనిసరిగా లింక్ చేయడాన్ని నిలిపివేయాలని ఈసీని ఆదేశించింది.

2018 తెలంగాణ అసెంబ్లీ ముందస్తు ఎన్నికల సమయంలో దాదాపు 20 లక్షలకు పైగా ఓట్లు జాబితా నుండి మాయమయ్యాయనే ఆరోపణలు వచ్చాయి. సాఫ్ట్‌వేర్ సిస్టమ్‌ల ద్వారా డూప్లికేట్ ఓట్లను ఏరివేసే క్రమంలో… ఒకే పేరు, ఒకే ఇంటి నెంబరు ఉన్న కుటుంబ సభ్యుల ఓట్లను కూడా అల్గారిథమ్స్ డిలీట్ చేశాయి. దీనిపై ప్రజల నుండి తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తమవడంతో, ఆ తర్వాత స్వయంగా నాటి రాష్ట్ర ప్రధాన ఎన్నికల అధికారి (సీఈఓ) రజత్ కుమార్ ఓటర్ల జాబితాలో లోపాలు జరిగాయని ఒప్పుకుంటూ క్షమాపణలు చెప్పాల్సి వచ్చింది.

2022లో బెంగళూరులో ఓటర్ల అవగాహన కార్యక్రమాల పేరిట ‘చిలుమే’ అనే ప్రైవేట్ స్వచ్ఛంద సంస్థకు అనుమతి లభించింది. ఈ సంస్థ ప్రభుత్వ డిజిటల్ అప్లికేషన్‌ను దుర్వినియోగం చేస్తూ, క్షేత్రస్థాయి అధికారుల (బీఎల్‌ఓలు) లాగిన్ వివరాలను ఉపయోగించి ఓటర్ల వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని, రహస్య డేటాను సేకరించింది. ఒక నిర్దిష్ట వర్గానికి చెందిన ఓటర్ల పేర్లను తొలగించేందుకు యాప్స్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్‌లను ఉపయోగించారనే ఆరోపణలపై పెద్ద ఎత్తున క్రిమినల్ కేసులు నమోదయ్యాయి.

గతంలో జరిగిన వివాదాలు ఎక్కువగా “బయటి వ్యవస్థల లేదా సాఫ్ట్‌వేర్ పొరపాట్ల వల్ల” జరిగాయి. కానీ ప్రస్తుత వివాదం (2026) మరింత తీవ్రమైనది. ఎందుకంటే, ఈసారి కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం అంతర్గతంగానే రాష్ట్రాల మరియు క్షేత్రస్థాయి అధికారుల అధికారాలను తొలగించి, ఢిల్లీలోని కొద్దిమంది అధికారుల చేతుల్లోకి ఓటర్ల డేటాబేస్ నియంత్రణను మార్చడానికి ప్రయత్నించింది. దీనిని సంస్థలోని ఇద్దరు అత్యున్నత రాజ్యాంగ కమిషనర్లే (సంధు, జోషి) పట్టుకుని, లిఖితపూర్వకంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేయడం భారతదేశ ఎన్నికల చరిత్రలోనే మొదటిసారి.

మరిన్ని కథనాలు

రాజకీయాలువందేళ్ల ఆరెస్సెస్‌ ప్రస్థానం – ఇకపై ఎటువైపు?రాజకీయాలుభారత్‌లో స్టార్‌లింక్‌: ఎలాన్‌ మస్క్‌కు ఎందుకింత తహతహ?రాజకీయాలునేహా బోరా టీషర్టు ఏం చెబుతోంది?