ఏఐ డేటా సెంటర్లు : కనిపించని జీవన విధ్వంసం

ఏఐ డేటా సెంటర్: భూమిపై భూతం (ప్రతీకాత్మక చిత్రం)

హైదరాబాద్, అమరావతి, విశాఖ… మన పాలకులు ఏఐ డేటా సెంటర్ల కోసం ఎర్ర తివాచీ పరుస్తున్నారు. కానీ ఆ తివాచీ కింద దాగిన నీటి, విద్యుత్, భూమి ఖర్చును ఎవరూ లెక్కించడం లేదు. మరో మాట ఈ దేశవ్యాప్త ఏఐ డేటా సెంటర్ల పరుగును తీవ్రంగా ఖండిస్తోంది.

ఒక్క చూపులో

• వందల ఎకరాల్లో ఉన్నంతమాత్రాన వేల ఉద్యోగాలు ఉండవు
• పేరుకే క్లౌడ్‌.. ఉండేదంతా భూమ్మీదే
• పర్యావరణానికి పెనుముప్పు
• డేటా సెంటర్లకు సముద్రాలు కావాలి. ఇక్కడ తాగునీటికే దిక్కులేదు
• అసలే కళ్లకు కనబడని కాలుష్యం – వీటితో మరింత ప్రమాదం
• అగ్రదేశాలు వెళ్లగొడుతున్నాయి – మనం కౌగలించుకుంటున్నాం

సర్వర్లకు వనరులు… ప్రజలకు హామీలేనా?

హైదరాబాద్‌కు భారీ డేటా సెంటర్ వస్తే విజయోత్సవం. అమరావతిలో ప్రతిపాదన వస్తే డిజిటల్ విప్లవం. పెట్టుబడి అంకెను ప్రకటించడానికి ప్రభుత్వాలకు ఉన్న ఉత్సాహం, ఆ పెట్టుబడికి కేటాయిస్తున్న నీరు, కరెంటు, భూమి లెక్క చెప్పడానికి ఎందుకు ఉండటం లేదు?

ప్రజలకు కావలసింది కంపెనీ ఖర్చు చేసే డాలర్ల సంఖ్య కాదు. మన వనరుల్లో ఎంత భాగం ఆ కంపెనీకి వెళ్తోంది, బదులుగా ఎన్ని శాశ్వత స్థానిక ఉద్యోగాలు, ఎంత ప్రజా ఆదాయం వస్తుందనే పూర్తి లెక్క.

కంపెనీ పెట్టుబడి ప్రజల లాభం కాదు. ఉద్యోగాల మాట పర్యావరణ విధ్వంసానికి పరిహారం కాదు.

ఒకరిని మించి మరొకరు

తెలంగాణ 2029 నాటికి 5 గిగావాట్ల హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్ సామర్థ్యం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. హైదరాబాద్‌లో దేశంలోనే అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటైన 1 గిగావాట్ డేటా సెంటర్ రాబోతోంది. ఇప్పటికే నగరంలో 30కి పైగా డేటా సెంటర్లు ఉన్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇంకో అడుగు ముందుంది. 2030 నాటికి 6.5 గిగావాట్లు లక్ష్యం. విశాఖ దగ్గర గూగుల్ 600 ఎకరాల్లో 1 గిగావాట్ ఏఐ డేటా సెంటర్ కడుతోంది. అమరావతిలో ఏకంగా 9 గిగావాట్ల డేటా సెంటర్ వ్యవస్థ కోసం ఏపీసీఆర్‌డీఏ ప్రపంచ టెండర్లు పిలిచింది.

ప్రతి ప్రకటనతో పాటు ఒకే మాట: వేలాది ఉద్యోగాలు, లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులు. డేటా సెంటర్ అంటే ఏదో పెద్ద పరిశ్రమ వస్తుందని, ఊరంతా ఉపాధి దొరుకుతుందని ప్రజలు నమ్ముతున్నారు. అసలు నిజం వేరు. ఏఐ డేటా సెంటర్ ఒక పరిశ్రమ కాదు. అది లక్షల జీపీయూ చిప్‌లు నిండిన ఒక పెద్ద వేడి గోడౌన్. అది రోజంతా మన నీటిని తాగుతుంది, మన కరెంటును మింగుతుంది, మన భూమిని ఆక్రమిస్తుంది. బదులుగా ఇచ్చేది కొన్ని వందల ఉద్యోగాలు మాత్రమే.

హైదరాబాద్ గుమ్మం ముందే

ఇది ఎక్కడో అమెరికా కథ కాదు. హైదరాబాద్ చుట్టూ ఇప్పటికే ఈ కేంద్రాల కోసం భూమి సిద్ధమైంది, ఒప్పందాలు కుదిరాయి.

ఇప్పుడు అసలు అంకె చూడండి. కుదిరిన ఎంవోయూల ప్రకారం తెలంగాణలో మొత్తం 11 గిగావాట్ల డేటా సెంటర్లు ప్రణాళికలో ఉన్నాయి. అవన్నీ 24 గంటలూ నడిస్తే రోజుకు 26.4 కోట్ల యూనిట్లు, హైదరాబాద్ నగరం ఒక రోజు వాడకానికి మూడు రెట్లు. మూడు హైదరాబాద్‌లకు సరిపడా కరెంటు, సర్వర్ల కోసం.

నీటి సంగతి: చందన్‌వెల్లి, భారత్ ఫ్యూచర్ సిటీ పారిశ్రామిక ప్రాంతాలకు రోజుకు సుమారు 53 కోట్ల లీటర్ల శుద్ధి చేసిన నీటి సరఫరా వ్యవస్థ సిద్ధం చేస్తున్నారు. ఇది డేటా సెంటర్లకే కాదు, ఆ పారిశ్రామిక ప్రాంతాలన్నింటికీ. అయినా అది హైదరాబాద్ నగరం రోజువారీ సరఫరాలో దాదాపు ఐదో వంతు. ఆలూరు డేటా సిటీకి ఎంత నీరు, ఎంత కరెంటు కావాలో నివేదిక ఇవ్వమని ముఖ్యమంత్రే జూన్‌లో అధికారులను ఆదేశించారు. ఆ నివేదిక ఎక్కడ? ప్రజల ముందు ఎందుకు పెట్టలేదు?

ప్రభుత్వానికి తెలుసు. వనరులపై ఒత్తిడి పడుతుందని గుర్తించే, ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంతో చందన్‌వెల్లి, భారత్ ఫ్యూచర్ సిటీ డేటా సెంటర్లకు శుద్ధి చేసిన మురుగునీటి సరఫరా ప్రాజెక్టు చేపడుతున్నారని ఎకనామిక్ టైమ్స్ రాసింది. ఈ డేటా సిటీ విజయం ప్రభుత్వం ఇచ్చే నీరు, కరెంటు, భూమి మీదే ఆధారపడి ఉంటుందని అదే కథనం తేల్చింది. అంటే ఈ విజయానికి పెట్టుబడి కంపెనీలది కాదు, ప్రజల వనరులది. తెలిసీ ముందుకెళ్తున్నారు.

టీసీఎస్ ప్రాజెక్టును ముఖ్యమంత్రి “చారిత్రాత్మకం” అన్నారు. రూ.70,000 కోట్లను 7,000 ఉద్యోగాలతో భాగిస్తే ఒక్కో ఉద్యోగానికి రూ.10 కోట్లు, అదీ నిర్మాణ, పరోక్ష ఉద్యోగాలు కలిపి. అదే సొమ్ముతో ఎన్ని పరిశ్రమలు, ఎన్ని లక్షల ఉద్యోగాలు వచ్చేవో ఎవరైనా లెక్కించారా?

మైక్రోసాఫ్ట్ “జీరో వాటర్” అంటోంది. నిజమే, చల్లబరచడానికి నీరు ఆవిరి కావడం లేదు. కానీ ఆవిరి కూలింగ్ స్థానంలో యంత్రాలతో చల్లబరిస్తే కరెంటు ఖర్చు పెరుగుతుందని మైక్రోసాఫ్టే ఒప్పుకుంది; నీటి కూలింగ్ సెంటర్లు సుమారు 10 శాతం తక్కువ కరెంటు వాడతాయని దాని సొంత వివరణే చెబుతోంది. ఆ అదనపు కరెంటుకు నీళ్లు తాగేది మన థర్మల్ కేంద్రాలే.

పది రెట్ల కరెంటు, పది రెట్ల వేడి

ఇప్పుడు వస్తున్నవి మామూలు డేటా సెంటర్లు కావు. చాట్‌బాట్లు, ఇమేజ్ జనరేటర్లు, ఏఐ మోడళ్ల శిక్షణ కోసం కడుతున్న ఏఐ సెంటర్లు. విశాఖలో గూగుల్ కడుతున్నది “ఏఐ డేటా సెంటర్”. తెలంగాణ ఐటీ మంత్రి చెబుతున్నది కూడా “హైపర్‌స్కేల్, ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల” గురించే.

అంటే ఒకే స్థలంలో పది రెట్ల కరెంటు, పది రెట్ల వేడి. ఒక్క ఏఐ ర్యాక్ దాదాపు పది నుంచి పదిహేను ఇళ్ల కరెంటు లాగుతుంది. సర్వర్ రూమ్‌లు నడిపినవాళ్లకు తెలుసు: ర్యాక్‌కు 5 కిలోవాట్లు దాటితేనే ప్రెసిషన్ ఏసీలు ఊపిరాడవు; 100 కిలోవాట్లు అంటే గాలి సరిపోదు, పైపుల్లో నీళ్లు పారించాలి.

డేటా సెంటర్ల కరెంటులో ఏఐ వాటా ఇటీవలి వరకు 5–15 శాతమే. 2030 నాటికి అది 35–50 శాతానికి చేరవచ్చని అంచనా. కేంద్ర విద్యుత్ శాఖ లెక్క ప్రకారం 2031–32 నాటికి ఒక్క ఏఐ డేటా సెంటర్లే దేశానికి అదనంగా 26.3 గిగావాట్ల డిమాండ్ తెస్తాయి. ఈ వ్యాసంలోని అంకెలన్నీ ఈ ఏఐ రాక్షసుల గురించే.

ప్రపంచ దిగ్గజాల అసలు లెక్కలు

ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద డేటా సెంటర్లు వేల ఎకరాలు ఆక్రమిస్తున్నాయి, కొత్త విద్యుత్ కేంద్రాలు కట్టించుకుంటున్నాయి, కానీ శాశ్వతంగా ఇచ్చే ఉద్యోగాలు కొన్ని వందలే. కంపెనీలు, ప్రభుత్వాలు స్వయంగా ప్రకటించిన అంకెలే ఇవి.

సామర్థ్యం అంటే కంపెనీలు ప్రకటించిన లక్ష్యం; ఇప్పటికే కొలిచిన విద్యుత్ వినియోగం కాదు. ఉద్యోగాల్లో టెక్నీషియన్లు, ఎలక్ట్రికల్, కూలింగ్ నిపుణులు, భద్రతా సిబ్బంది అందరూ ఉంటారు; వాళ్లంతా సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజినీర్లో, స్థానికులో కాదు.

ఒక్కో ఉద్యోగానికి ఎంత భూమి? హైపీరియన్‌లో ఒక్కో శాశ్వత ఉద్యోగానికి 2 ఎకరాలకు పైగా. అబిలీన్, విశాఖల్లో అర ఎకరం. ఒక ఐటీ భవనంలో అదే అర ఎకరంలో వందల మంది కూర్చుంటారు.

ఈ రాక్షసుల పరిమాణాన్ని కంపెనీలే గర్వంగా చాటుకుంటున్నాయి. 5 గిగావాట్ల హైపీరియన్‌ను న్యూయార్క్ నగరంలోని మాన్‌హాటన్ మీద పరిచినట్టు మెటా స్వయంగా ఒక చిత్రం విడుదల చేసింది. ఆ చిత్రంలో డేటా సెంటర్ మాన్‌హాటన్ ఆకాశహర్మ్యాలను నలిపేస్తున్నట్టు కనిపిస్తుంది. లెక్క వేస్తే హైపీరియన్ 2,250 ఎకరాలు, మాన్‌హాటన్ సుమారు 14,600 ఎకరాలు. అంటే ప్రపంచ ఆర్థిక రాజధానిలో ఏడో వంతు భూమి ఒకే డేటా సెంటర్‌కు. అతిపెద్ద ఏఐ క్యాంపస్‌లు త్వరలోనే మాన్‌హాటన్‌లో ఐదో వంతు పరిమాణానికి చేరతాయని ఎపోక్ ఏఐ పరిశోధన సంస్థ అంచనా. 15 లక్షలకు పైగా జనాభా బతికే నేల అంత స్థలంలో, సుమారు 1,000 మందికి మాత్రమే ఉద్యోగం.

లూయిసియానాలోని ఆ పారిష్ జనాభా సుమారు 20,000. డేటా సెంటర్ వచ్చాక అక్కడ 600–700 డాలర్ల అద్దె ఇళ్లు ఇప్పుడు నెలకు 2,500 డాలర్లు. మొదటి ఒప్పందంలో కొత్త గ్యాస్ ప్లాంట్ల రుణంలో సగం, 550 మిలియన్ డాలర్ల ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్ ఖర్చు స్థానికుల బిల్లులపై పడుతుందని వైర్డ్ పత్రిక రాసింది. ఇప్పుడు 5,200 మెగావాట్లకు పైగా సామర్థ్యంతో ఏడు గ్యాస్ కేంద్రాలు, సుమారు 386 కిలోమీటర్ల 500 కేవీ లైన్ల అదనపు ప్రణాళిక ఖర్చును మెటానే భరించేలా కొత్త ఒప్పందం చేశామని ఎంటర్జీ చెబుతోంది. ఖర్చు ఎవరు భరించినా, ఏడు గ్యాస్ కేంద్రాల పొగ మాత్రం లూయిసియానా గాలిలోకే. బిల్లుకు కంపెనీ చిరునామా ఉండొచ్చు; కాలుష్యానికి ప్రైవేటు సరిహద్దు ఉండదు. రేపు హైదరాబాద్, అమరావతి శివార్ల కథ ఇదే కాకూడదు.

మెంఫిస్‌లో ఎలాన్ మస్క్ కొలోసస్ కోసం అనుమతులు లేకుండానే 35 గ్యాస్ టర్బైన్లు నడిపారు. తయారీదారుల వివరాల ఆధారంగా ఇవి ఏటా సుమారు 1,090 మెట్రిక్ టన్నుల నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు వదిలే సామర్థ్యం ఉన్నవని పర్యావరణ సంస్థలు లెక్కించాయి. ఆ కేంద్రం ఉన్నది నల్లజాతీయులు ఎక్కువగా నివసించే, ఇప్పటికే కాలుష్యంతో సతమతమవుతున్న బాక్స్‌టౌన్ దగ్గర.

గొంతెండుతున్న నగరం… నీళ్లు తాగే యంత్రాలు

ఒక 1 గిగావాట్ డేటా సెంటర్ చల్లబరచడానికి రోజుకు సుమారు 2 కోట్ల లీటర్ల నీళ్లు కావాలని అంచనా. అంటే ఏడాదికి 730 కోట్ల లీటర్లు. హైదరాబాద్‌లో ఒక్కో మనిషికి రోజుకు 150 లీటర్లు (తాగడం, వంట, స్నానం, బట్టలు, టాయిలెట్ సహా ఇంటి అవసరాలన్నింటికీ కలిపి కేంద్ర ప్రమాణం) లెక్కన చూస్తే, ఒక్క డేటా సెంటర్ తాగే నీళ్లు దాదాపు 1.3 లక్షల మంది ప్రజల దాహానికి సరిపోతాయి.

ప్రభుత్వ లక్ష్యమైన 5 గిగావాట్లకు ఇదే లెక్క వేస్తే రోజుకు 10 కోట్ల లీటర్లు. అది సుమారు 6.5 లక్షల మంది నీటితో సమానం. ఒక మధ్యస్థ పట్టణం మొత్తం జనాభా ఇది.

ఇప్పుడు మన నగరం పరిస్థితి చూడండి. జలమండలి రోజుకు 585 ఎంజీడీ సరఫరా చేస్తోంది. అయినా 150 ఎంజీడీ లోటు ఉందని అధికారులే ఒప్పుకున్నారు. 2027–28 నాటికి ఈ లోటు 240 ఎంజీడీకి చేరుతుందని అంచనా. భూగర్భ జలాలు పడిపోతున్నాయి, బోర్లు ఎండిపోతున్నాయి, ట్యాంకర్ల కోసం క్యూలు కడుతున్నాం. డిసెంబర్ నుంచి మంజీరా సరఫరాలో 10 ఎంజీడీ కోత పెట్టబోతున్నారు.

ఇళ్లలో కుళాయిలు ఎండిపోతుంటే, అదే నగరంలో సర్వర్ల కోసం నిరంతర నీటి సరఫరా హామీ ఇస్తోంది ప్రభుత్వ డేటా సెంటర్ విధానం. దేశవ్యాప్తంగా డేటా సెంటర్లు 2024–25లోనే సుమారు 15,000 కోట్ల లీటర్ల నీళ్లు వాడాయని సీఈఈడబ్ల్యూ నివేదిక చెబుతోంది. వీటిలో 65 శాతానికి పైగా ముంబై, చెన్నై, హైదరాబాద్, బెంగళూరు, నోయిడాల్లోనే ఉన్నాయి. ఈ నగరాలన్నీ ఇప్పటికే నీటి ఎద్దడి ఎదుర్కొంటున్నవే. ప్రశ్న సూటిగా ఉంది: నీళ్లు ముందు ప్రజలకా, సర్వర్లకా?

అమెరికా లింకన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ల్యాండ్ పాలసీ అధ్యయనం ప్రకారం పెద్ద డేటా సెంటర్లు రోజుకు 50 లక్షల గ్యాలన్ల (సుమారు 1.9 కోట్ల లీటర్ల) వరకు నీళ్లు వాడతాయి. అది 50,000 జనాభా ఉన్న ఒక పట్టణం మొత్తం వాడకంతో సమానం. జార్జియాలోని న్యూటన్ కౌంటీలో మెటా డేటా సెంటర్ ఒక్కటే రోజుకు 5 లక్షల గ్యాలన్లు, అంటే ఆ కౌంటీ మొత్తం నీటి వాడకంలో 10 శాతం తాగుతోంది. అక్కడికి కొత్తగా వస్తున్న దరఖాస్తుల్లో కొన్ని రోజుకు 60 లక్షల గ్యాలన్లు అడుగుతున్నాయి, అంటే కౌంటీ ప్రస్తుత వినియోగానికి రెట్టింపుకు పైగా.

ఇక్కడ అర్థం చేసుకోవాల్సిన విషయం: చల్లబరచడానికి వాడిన నీళ్లలో ఎక్కువ భాగం ఆవిరైపోతుంది. అది మళ్లీ నదికో, భూగర్భానికో తిరిగి రాదు. శుద్ధి చేసిన మురుగునీరు వాడినా సరే, ఆ నీళ్లు దిగువన ఉన్నవాళ్లకు అందకుండా పోతాయి. అంతేకాదు, 2022 తర్వాత కట్టిన డేటా సెంటర్లలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు ఇప్పటికే నీటి ఎద్దడి ఉన్న ప్రాంతాల్లోనే వచ్చాయని బ్లూమ్‌బర్గ్ విశ్లేషణ చెబుతోంది. హైదరాబాద్ ఆ జాబితాలో చేరడానికి సిద్ధంగా ఉంది.

ఇది కేవలం అంకెల సమస్య కాదు, ప్రజల జీవితం. జార్జియా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మెటా డేటా సెంటర్ల దగ్గర నివసించేవాళ్లు తమ బావుల నీళ్లు కలుషితమయ్యాయని, తగ్గిపోయాయని వాపోతున్నారు. దక్షిణ కరోలినాలో గూగుల్‌కు రోజుకు 15 లక్షల గ్యాలన్లు తోడుకునే అనుమతి ఇవ్వడంపై పర్యావరణ సంఘాలు మండిపడ్డాయి. అరిజోనాలో డేటా సెంటర్లు వ్యవసాయంతో నీటి కోసం పోటీ పడుతున్నాయి. గూగుల్ ఒక్కటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన డేటా సెంటర్లలో ఏటా సుమారు 810 కోట్ల గ్యాలన్ల నీళ్లు వాడుతున్నట్టు సమాచారం.

టెక్సాస్‌లో డేటా సెంటర్లు 2025లో 4,900 కోట్ల గ్యాలన్ల నీళ్లు వాడతాయని, 2030 నాటికి అది 39,900 కోట్ల గ్యాలన్లకు చేరవచ్చని హూస్టన్ అధ్యయనం అంచనా వేసింది. అది అమెరికాలోని అతిపెద్ద జలాశయం లేక్ మీడ్‌ను ఏడాదిలో 16 అడుగులకు పైగా ఖాళీ చేసేంత. చిప్‌ల తయారీకీ నీరు కావాలి: ఒక సాధారణ చిప్ ఫ్యాక్టరీ రోజుకు కోటి గ్యాలన్ల అతి శుద్ధ నీరు వాడుతుంది, అది 33,000 అమెరికా ఇళ్ల వాడకంతో సమానం.

హైపీరియన్ ఒక్కదాని నీటి లెక్కను మన నగరం పక్కన పెట్టి చూద్దాం. 2026 ఏప్రిల్‌లో జలమండలి హైదరాబాద్‌కు రోజుకు 570 ఎంజీడీ, అంటే సుమారు 259 కోట్ల లీటర్లు సరఫరా చేసింది. డిసెంబర్ 2025 నాటి ఒక నివేదిక ప్రకారం హైపీరియన్ అనుమతి పత్రంలో ఏటా 840 కోట్ల అమెరికన్ గ్యాలన్ల నీటి పరిమితి నమోదైంది; కానీ అసలు వాడకం 50–60 కోట్ల గ్యాలన్లే ఉంటుందని కంపెనీ చెప్పింది.

ఈ అంకెలు 5 గిగావాట్ల విస్తరణ ప్రకటనకు ముందటివి. నమోదైన పరిమితి అసలు వాడకం కాదు.

నగర సరఫరాలో శాతం చిన్నగా కనిపించవచ్చు. కానీ అసలు ప్రశ్న అది కాదు. కంపెనీ అసలు వాడకానికి, అనుమతి పత్రంలోని పరిమితికి మధ్య 14 రెట్ల తేడా ఉంది. ఆ అదనపు హక్కు ఎవరి నీటిపై? కోట్ల లీటర్ల కేటాయింపుపై తాజా, పూర్తి సమాచారం ప్రజలకు అందకపోవడమే అసలు సమస్య. స్థానిక జలాశయంపై ఒత్తిడి నగర సగటుతో తగ్గదు. వేసవిలో గరిష్ఠ అవసరం ఎంత? అదే వనరుపై ఆధారపడిన ఇళ్లు, పొలాలు, చిన్న పరిశ్రమల సంగతేంటి? కరువులో ప్రాధాన్యం ఎవరిది?

శుద్ధి చేసిన మురుగునీరు ఇస్తామంటే దానికి నిధులు, పైపులు, పంపింగ్ కరెంటు, నిర్వహణ కావాలి. ఆ సరఫరా ఆగిపోతే ప్రజల మంచినీటిని మళ్లించకుండా అడ్డుకునే నిబంధన ఉందా? “ఆధునిక కూలింగ్” అనే మాట చెరువును నింపదు. “నీటి భద్రత” హామీకి అమలయ్యే నిబంధన కావాలి.

మరో హైదరాబాద్ అంత కరెంటు

గత వేసవిలో జీహెచ్‌ఎంసీ పరిధిలో గరిష్ఠ విద్యుత్ డిమాండ్ 4,782 మెగావాట్లకు చేరింది. వచ్చే వేసవికి ఇది 5,000 మెగావాట్లు దాటుతుందని అంచనా. ప్రభుత్వం తెస్తామంటున్న 5 గిగావాట్ల డేటా సెంటర్లు అంటే దాదాపు మరో హైదరాబాద్ నగరం మొత్తం గ్రిడ్‌కు తగిలించినట్టే.

ఇంకా సూటిగా చెప్పాలంటే: 2026 అక్టోబర్ 9న జీహెచ్‌ఎంసీ ప్రాంతం మొత్తం ఒక్క రోజులో 8.82 కోట్ల యూనిట్ల కరెంటు వాడింది. ఒక ఏఐ క్యాంపస్ 24 గంటలూ ఆగకుండా నడిస్తే ఎంత మింగుతుందో చూడండి:

24 గంటలూ పూర్తి లోడ్‌తో నడుస్తుందనే అంచనాతో చేసిన లెక్క; పోలిక అక్టోబర్ 9 నాటి ఒక రోజు వాడకంతో.

ఒక్క గిగావాట్ క్యాంపస్ హైదరాబాద్ నగరం రోజు వాడకంలో నాలుగో వంతుకు పైగా మింగేస్తుంది. ప్రభుత్వం గొప్పగా చెప్పుకునే 5 గిగావాట్లు అంటే కోటి మందికి పైగా జనాభా ఉన్న ఈ మహానగరం మొత్తం కంటే 36 శాతం ఎక్కువ కరెంటు, అదీ సర్వర్ల కోసం. ఇది అభివృద్ధి కాదు. ఇది ప్రజల గ్రిడ్‌ను కార్పొరేట్ యంత్రాలకు తాకట్టు పెట్టడం.

తేడా ఏమిటంటే, నగరానికి గరిష్ఠ డిమాండ్ కొన్ని గంటలే ఉంటుంది. డేటా సెంటర్ మాత్రం 24 గంటలూ, 365 రోజులూ అదే స్థాయిలో కరెంటు లాగుతుంది. 1 గిగావాట్ అంటే రోజుకు 2.4 కోట్ల యూనిట్లు. ఇందులో సుమారు 40 శాతం కేవలం చల్లబరిచే వ్యవస్థలకే పోతుంది.

ప్రెస్ హాల్‌లు, సర్వర్ రూమ్‌లకు ప్రెసిషన్ ఏసీలు, యూపీఎస్‌లు, డీజీ సెట్లు దశాబ్దాల పాటు నడిపిన అనుభవంతో చెబుతున్నా: ఒక్క సర్వర్ రూమ్‌ను నిరంతరం చల్లగా, నిరాటంకంగా ఉంచడమే ఎంత ఖరీదైన పనో నాకు తెలుసు. గిగావాట్ల స్థాయిలో అది ఊహకు అందని భారం. కరెంటు పోతే క్షణం కూడా ఆగకూడదు కాబట్టి ప్రతి డేటా సెంటర్ వందల కొద్దీ డీజిల్ జనరేటర్లతో వస్తుంది. వాటి పొగ, శబ్దం చుట్టుపక్కల ప్రజలకే.

అసలు మన వాతావరణమే వీటికి శత్రువు. డేటా సెంటర్లు సమర్థంగా పనిచేయడానికి 18 నుంచి 27 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనువైనదని అంతర్జాతీయ కూలింగ్ ఇంజినీర్ల సంఘం (ఆష్రే) చెబుతోంది. రెస్ట్ ఆఫ్ వరల్డ్ పత్రిక ప్రపంచంలోని 8,808 డేటా సెంటర్ల ప్రదేశాలను దీర్ఘకాల వాతావరణ రికార్డులతో పోల్చి చూసింది. భారత్‌లోని 213 డేటా సెంటర్లలో దాదాపు మూడో వంతు ఏడాది సగటు ఉష్ణోగ్రత 27 డిగ్రీలు దాటే అతి వేడి ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నాయని తేలింది. పైగా అస్థిర విద్యుత్ గ్రిడ్ ఆ సమస్యను ఇంకా తీవ్రం చేస్తోందని ఆ విశ్లేషణ హెచ్చరించింది.

వేసవిలో 40 డిగ్రీలు దాటే హైదరాబాద్‌లో ఆ వేడిని బయటికి పంపడానికి కూలింగ్ యంత్రాలు ఇంకా కష్టపడాలి, ఇంకా ఎక్కువ కరెంటు తినాలి. అతి వేడి విద్యుత్ ప్రసార సామర్థ్యాన్ని కూడా తగ్గించి కరెంటు కోతల ముప్పు పెంచుతుంది. 2040 నాటికి ఆసియా-పసిఫిక్‌లోని డేటా సెంటర్ కేంద్రాలన్నీ వేడి ముప్పు ఎదుర్కొంటాయని రిస్క్ విశ్లేషణ సంస్థ వెరిస్క్ మేపుల్‌క్రాఫ్ట్ అంచనా. అంటే మనం కడుతున్నది వేడి నేలపై, వేడిని పుట్టించే, వేడితో పోరాడే యంత్రాలు. ఆ పోరాటానికి ఇంధనం మన కరెంటు, మన నీళ్లు. నార్వే, దక్షిణ కొరియా లాంటి చల్లని దేశాల్లో డేటా సెంటర్లన్నీ 18 డిగ్రీల కంటే చల్లని ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నాయి. చల్లని దేశాల కంపెనీలు వేడి దేశాలకు ఎందుకు వస్తున్నాయి? డేటా దేశంలోనే ఉండాలనే చట్టాలు ఒక కారణం. కానీ వాటితో పాటు చౌక భూమి, రాయితీ కరెంటు, ప్రశ్నించని ప్రభుత్వాలు కూడా వాటిని ఇక్కడికి లాగుతున్నాయి.

కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ పార్లమెంటుకు చెప్పిన లెక్క ప్రకారం 2031–32 నాటికి ఏఐ డేటా సెంటర్లే అదనంగా 26.3 గిగావాట్ల డిమాండ్ తెస్తాయి. ఈ కరెంటు ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది? కొత్త విద్యుత్ కేంద్రాలు, కొత్త లైన్లు, ఎక్కువగా బొగ్గు. ఆ ఖర్చు చివరికి రైతు పంపుసెట్టు మీద, సామాన్యుడి కరెంటు బిల్లు మీద, ఎండాకాలపు కోతల రూపంలో పడుతుంది.

అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (ఐఈఏ) లెక్క ప్రకారం ఒక సాధారణ డేటా సెంటర్ 10,000 నుంచి 25,000 ఇళ్లకు సరిపడా కరెంటు వాడుతుంది. ఒక ఏఐ హైపర్‌స్కేల్ సెంటర్ మాత్రం లక్ష ఇళ్ల కరెంటు, ఇంకా ఎక్కువ. మెటా హైపీరియన్ పూర్తయ్యాక న్యూ ఆర్లీన్స్ నగరం మొత్తం కంటే రెట్టింపుకు పైగా కరెంటు లాగుతుంది. వ్యోమింగ్‌లో మెటా ప్లాన్ చేసిన సెంటర్ ఆ రాష్ట్రంలోని ఇళ్లన్నీ కలిపి వాడే కరెంటు కంటే ఎక్కువ వాడుతుంది.

ఈ ఆకలి ఆగేది కాదు. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ 2026 అంచనా ప్రకారం ప్రపంచ డేటా సెంటర్ల కరెంటు వాడకం 2025లో 485 టెరావాట్ అవర్ల నుంచి 2030 నాటికి 950 టెరావాట్ అవర్లకు, అంటే దాదాపు రెట్టింపు అవుతుంది. అదే కాలంలో ఏఐ సెంటర్ల వాడకం మూడింతలు అవుతుంది. రెట్టింపు అవుతున్న ఈ ఆకలికి ముందే మన నీటిని, కరెంటును హామీగా రాసివ్వడం దూరదృష్టి కాదు, దివాలాకోరుతనం.

అమెరికాలో గత ఏడాది కరెంటు బిల్లులు ద్రవ్యోల్బణం కంటే రెట్టింపు వేగంతో పెరిగాయి. దానికి డేటా సెంటర్లు ఒక కారణం. కొత్త విద్యుత్ కేంద్రాలు, లైన్ల ఖర్చు ఆ ప్రాంతంలోని వినియోగదారులందరూ పంచుకుంటారు. రేపు ఆ డేటా సెంటర్ మూతపడినా, అనుకున్నంత కరెంటు వాడకపోయినా, ఆ పెట్టుబడి భారం మోసేది కంపెనీ కాదు, సామాన్య వినియోగదారుడే.

కొత్త విద్యుత్ కేంద్రాలు, ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు, సబ్‌స్టేషన్లు, బ్యాకప్ వ్యవస్థలు: వీటన్నింటికీ ఎవరు చెల్లిస్తారు? కంపెనీయా? ప్రభుత్వ డిస్కంలా? లేక చివరికి మన కరెంటు బిల్లులో “సర్‌చార్జీ” పేరుతో దొంగచాటుగా చేరుతుందా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఒప్పంద పత్రాల్లో ఉండాలి, ప్రారంభోత్సవ ప్రసంగాల్లో కాదు.

ఉత్తర వర్జీనియాలో డేటా సెంటర్ల దగ్గర వేలాది డీజిల్ జనరేటర్లు ఉన్నాయి, ఒక్కోటి రైలు బోగీ అంత పెద్దవి. పేరుకు అత్యవసర బ్యాకప్ అయినా, ఒకేసారి 50 గంటల వరకు నడపడానికి అనుమతి ఉంది. వాటి నుంచి వచ్చే సూక్ష్మ ధూళి, నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు పిల్లల్లో ఆస్తమా పెంచుతాయి, వృద్ధుల గుండె జబ్బులను తీవ్రం చేస్తాయి. ఒక్క డేటా సెంటర్ వాడినన్ని జనరేటర్లు మరే భూవినియోగంలోనూ ఉండవని అక్కడి పర్యావరణ మండలి చెబుతోంది.

ఉద్యోగాల భ్రమ

డేటా సెంటర్ కట్టే రెండు మూడేళ్లు నిర్మాణ కూలీలు ఉంటారు. భవనం పూర్తయ్యాక వాళ్లు వెళ్లిపోతారు. మిగిలేది షిఫ్టుల్లో పనిచేసే నిర్వహణ సిబ్బంది: ఎలక్ట్రికల్, కూలింగ్, సెక్యూరిటీ, కొద్దిమంది నెట్‌వర్క్ ఇంజినీర్లు. మైక్రోసాఫ్ట్ తన భారత డేటా సెంటర్ల గురించి ఇచ్చిన పత్రంలోనే ఒక్కో సెంటర్‌లో షిఫ్టుల్లో సుమారు 50 మంది పనిచేస్తారని రాసుకుంది.

లెక్క వేసి చూడండి. గూగుల్ విశాఖలో సుమారు 15 బిలియన్ డాలర్లు పెడుతోంది. 1,200 ఉద్యోగాలతో భాగిస్తే ఒక్కో ఉద్యోగానికి 100 కోట్ల రూపాయలకు పైగా పెట్టుబడి. అమెరికాలోని వర్జీనియాలో డేటా సెంటర్లు ప్రతి 54 మిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడికి ఒకే ఒక్క శాశ్వత ఉద్యోగం ఇచ్చాయి. ఇతర రంగాలతో పోలిస్తే ఇది 168 రెట్లు ఖరీదు.

ఇప్పుడు హైటెక్ సిటీలోని ఏదైనా ఐటీ భవనం చూడండి. కొన్ని ఎకరాల్లోనే వేలాది మంది యువత పనిచేస్తారు. వాళ్ల జీతాలతో చుట్టూ హోటళ్లు, హాస్టళ్లు, క్యాబ్‌లు, దుకాణాలు బతుకుతాయి. డేటా సెంటర్‌లో మాత్రం వందల ఎకరాల్లో యంత్రాలు, బయట ఎత్తైన గోడలు, లోపల నిశ్శబ్దం. ఐటీ ఆఫీసు మనుషులకు ఉద్యోగం ఇస్తుంది; డేటా సెంటర్ సర్వర్లకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది.

ఈ తేడాకు అమెరికాలోనే సజీవ సాక్ష్యం ఉంది. వర్జీనియాలోని “డేటా సెంటర్ అల్లే”లో ఒకప్పుడు ఏఓఎల్ కంపెనీ ప్రధాన క్యాంపస్ ఉండేది. నడక దారులు, టెన్నిస్, బాస్కెట్‌బాల్ కోర్టులతో, గరిష్ఠ దశలో అక్కడ 5,300 మంది ఉద్యోగులు పనిచేసేవారు. ఆ క్యాంపస్‌ను కూల్చి అదే స్థలంలో మూడు భారీ డేటా సెంటర్లు కడుతున్నారు. చుట్టూ భద్రతా కంచె. అక్కడ ఇప్పుడు పనిచేసేది కేవలం 100 నుంచి 150 మంది. అదే భూమి, 5,300 మంది నుంచి 150 మందికి. ఐటీ ఆఫీసుకూ, డేటా సెంటర్‌కూ ఉన్న తేడా ఇదే.

డేటా సెంటర్ల ఉద్యోగాలు ఎక్కువగా నిర్మాణ దశవే, అందువల్ల తాత్కాలికమేనని వర్జీనియా రాష్ట్ర శాసనసభ ఆడిట్ సంస్థ కూడా తేల్చింది. లింకన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆర్థిక నిపుణురాలు కిమ్ రూబెన్ డేటా సెంటర్ల దోపిడీ స్వభావాన్ని బొగ్గు గనులతో పోల్చారు.

సర్వర్ల సంఖ్యను ఉద్యోగాల సంఖ్యగా చూపించి ప్రజలను మభ్యపెట్టడం ఆపండి. భవనం పెరిగినంత, యంత్రాల విలువ పెరిగినంత, కరెంటు పెరిగినంత ఉద్యోగాలు పెరగవు. “ఎంత పెట్టుబడి?” అని గొప్పగా అడిగే ప్రభుత్వం, “ఒక్కో శాశ్వత స్థానిక ఉద్యోగానికి ప్రజల సొమ్ము ఎంత రాయితీ?” అని ఎందుకు అడగదు? ఆ ప్రశ్న అడిగితే సమాధానం సిగ్గుపడేలా ఉంటుంది కాబట్టే.

లాభం వాళ్లది, భారం మనది

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026–27 భారత డేటా సెంటర్లను వాడుకుని భారత్ బయటి దేశాల కస్టమర్లకు క్లౌడ్ సేవలందించే విదేశీ కంపెనీలకు 2047 వరకు పన్ను సెలవు ప్రకటించింది. రాష్ట్రాలు సబ్సిడీ భూములు, రాయితీ కరెంటు, రెండు గ్రిడ్ల సరఫరా, నిరంతర నీరు హామీ ఇస్తున్నాయి. అంటే నీళ్లు మనవి, కరెంటు మనది, భూమి మనది, పన్ను మినహాయింపు వాళ్లది.

మన దేశంలో కట్టినంత మాత్రాన ఆ డేటా సెంటర్ మనది కాదని, దాని వ్యాపార నిర్ణయాలు మన చేతుల్లో ఉండవని హెచ్‌ఎస్‌బీసీలో డేటా ప్రైవసీ, ఇంధన నియంత్రణ సలహాదారు ఆయుషి పరాశర్ హెచ్చరిస్తున్నారు. లాభాలు విదేశాల్లోని ప్రధాన కార్యాలయాలకు వెళ్తాయి. మిగిలేది ఎండిన చెరువులు, పెరిగిన కరెంటు బిల్లులు.

భూమి సంగతి చూడండి. డేటా సెంటర్ల కోసం విశాఖ, అనకాపల్లి, విజయనగరం ప్రాంతాల్లో భూసేకరణ వేగవంతం చేయాలని జిల్లా కలెక్టర్లకు ఆదేశాలు వెళ్లాయి. అమరావతి కృష్ణా నది వరద ముప్పు ఉన్న ప్రాంతం. రైతుల నుంచి తీసుకున్న రాజధాని భూముల్లో ఉద్యోగాలు ఇవ్వని సర్వర్ గోడౌన్లు కట్టడం ఆ రైతులకు చేసే ద్రోహం కాదా?

హైదరాబాద్ చుట్టూ ఇప్పటికే భూమి సిద్ధం చేస్తున్నారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వ పెట్టుబడుల వెబ్‌సైట్ ప్రకారం ప్రస్తుతం సుమారు 200 మెగావాట్ల ఐటీ సామర్థ్యం పనిచేస్తోంది, కానీ 4.7 గిగావాట్ల ప్రాజెక్టులు ఖరారు లేదా ప్రారంభ దశలో ఉన్నాయి. అంటే ఇప్పటి కంటే 23 రెట్లు. చందన్‌వెల్లిలో 500 ఎకరాలకు పైగా గుర్తించారు; భారత్ ఫ్యూచర్ సిటీలో టీసీఎస్‌కు 264 ఎకరాలు ఇచ్చారు; చేవెళ్ల మండలం ఆలూరులో “డేటా సిటీ” కోసం 1,500 ఎకరాలు గుర్తించారు.

ఒక్కో ప్రాజెక్టుకు విడివిడిగా అనుమతి, విడివిడిగా నీటి హామీ, విడివిడిగా కరెంటు హామీ. కానీ అన్నీ కలిపి మన నగరంపై పడే మొత్తం భారాన్ని ఎవరూ లెక్కించలేదు. ఇది ప్రణాళిక కాదు, ప్రజల వనరులతో జూదం.

అమరావతిలో భూమిని ఎకరా ధరతో కొలవడం మోసం. అదే నేలపై రాగల బడులు, ఆసుపత్రులు, ఇళ్లు, వేలాది ఉద్యోగాలిచ్చే పరిశ్రమల విలువను లెక్కించాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్ డేటా సెంటర్ విధానం భారీ ప్రాజెక్టులకు ప్రత్యేక రాయితీలకు దారి తెరిచింది. ఏ కంపెనీకి ఎంత రాయితీ, ఎంత భూమి, ఎంత నీరు ఇచ్చారో ప్రతి పైసా బయటపెట్టాలి.

యంత్రాలు పాతబడ్డాక మిగిలేది ఇంకో విపత్తు. 2030 నాటికి ఏఐ సర్వర్ల నుంచి ఏటా 1.31 నుంచి 2.25 లక్షల టన్నుల ఈ-వ్యర్థాలు వస్తాయని 2026 నాటి పరిశోధన అంచనా. చిప్‌లు ఐదారేళ్లకే పాతబడతాయి; ఆ విషపు చెత్త ఎక్కడికి పోతుంది? కంపెనీ వెళ్లిపోయాక ఖాళీ భవనాలు, కలుషిత నేల, మిగిలిపోయిన అప్పులు ఎవరి నెత్తిన?

ఇంకో ప్రమాదం: ఈ ఉన్మాదం బుడగ కావచ్చు. చిన్న, చౌకైన ఏఐ మోడళ్లు వస్తున్నాయి; మొబైల్ ఫోన్లలోనే ఏఐ నడిపే వ్యవస్థలను యాపిల్, గూగుల్ తెస్తున్నాయి. 2000ల ప్రారంభంలో ఫైబర్ ఆప్టిక్ కేబుల్ బుడగ పేలినట్టే, ఈ భారీ డేటా సెంటర్ల గిరాకీ కూడా తగ్గిపోవచ్చని ష్నైయర్, శాండర్స్ హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇప్పటికే అమెరికాలో ఒరాకిల్ మిషిగన్ ప్రాజెక్టుకు ప్రధాన ఆర్థిక భాగస్వామి బ్లూ ఔల్ వెనక్కి తగ్గింది; ఓపెన్‌ఏఐ కోసం కీలక సెంటర్లు 2028 వరకు పూర్తికావని బ్లూమ్‌బర్గ్ రాసింది.

బుడగ పేలితే నష్టం ఎవరిది? కంపెనీలు నష్టాన్ని రాసుకుని వెళ్లిపోతాయి. మిగిలేది మనం కట్టిన విద్యుత్ కేంద్రాలు, లైన్లు, సబ్‌స్టేషన్లు, నీటి పైపులు, ఖాళీ భవనాలు, ఆ అప్పుల వడ్డీలు. అందుకే ఏఐ కంప్యూటింగ్‌పైనే పన్ను వేసి, ఆ లాభంలో ప్రజలకు వాటా దక్కేలా, పర్యావరణ ఖర్చును కంపెనీలే భరించేలా చేయాలని వాళ్లు సూచిస్తున్నారు. మన ప్రభుత్వాలు మాత్రం పన్ను వేయడం కాదు, 2047 వరకు పన్ను సెలవు ఇస్తున్నాయి.

అగ్రదేశాలు వెళ్లగొడుతున్నాయి – మనం కౌగలించుకుంటున్నాం

డేటా సెంటర్లకు పుట్టిల్లయిన అమెరికాలోనే ప్రజలు ఎదురు తిరుగుతున్నారు. గత రెండేళ్లలో విద్యుత్ గ్రిడ్ ఒత్తిడి, నీటి వినియోగంపై స్థానికుల వ్యతిరేకత కారణంగా 18 బిలియన్ డాలర్ల ప్రాజెక్టులు ఆగిపోయాయి, మరో 46 బిలియన్ డాలర్ల ప్రాజెక్టులు ఆలస్యమయ్యాయి. సియాటిల్ నగర కౌన్సిల్, న్యూయార్క్, మెయిన్ రాష్ట్రాలు కొత్త భారీ డేటా సెంటర్ల అనుమతులపై ఏడాది పాటు నిషేధం విధించాయి.

వాళ్లు వద్దంటున్న వాటిని మనం పోటీపడి ఆహ్వానిస్తున్నాం. విశాఖలోనూ పౌర సంఘాలు నీరు, విద్యుత్, పర్యావరణ ప్రభావంపై ఇప్పటికే గొంతెత్తాయి. ధనిక దేశాలు తమ నీటిని, కరెంటును కాపాడుకుంటూ ఆ భారాన్ని మనలాంటి దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నాయి. అభివృద్ధి పేరుతో మనం ప్రపంచానికి సర్వర్ల డంపింగ్ యార్డు అవుతున్నాం.

ఐర్లాండ్ ఒక హెచ్చరిక. 50 లక్షల జనాభా ఉన్న ఆ దేశంలో ఇప్పుడు డేటా సెంటర్లు దాదాపు దేశంలోని ఇళ్లన్నీ కలిపి వాడేంత కరెంటు వాడుతున్నాయి. పదేళ్లలో వాటి వాటా 5% నుంచి 23%కి ఎగబాకింది. ఇది ఎక్కువగా ఏఐ రాకముందు కట్టిన సాధారణ క్లౌడ్ సెంటర్ల కథ. ఒక్కో ర్యాక్‌కు పది రెట్లు కరెంటు తినే ఏఐ సెంటర్లతో తెలంగాణ 5 గిగావాట్ల కల నిజమైతే, మన కథ ఐర్లాండ్ కంటే వేగంగా అక్కడికి చేరుతుంది.

ప్రజలు “వద్దు” అన్నా ఈ కంపెనీలు ఆగవు. అమెరికాలోని మిషిగన్ రాష్ట్రం సెలైన్ టౌన్‌షిప్ జనాభా సుమారు 2,300. ఓపెన్‌ఏఐ, ఒరాకిల్ కోసం 575 ఎకరాల వ్యవసాయ భూమిలో 1.4 గిగావాట్ల డేటా సెంటర్ ప్రతిపాదన వచ్చింది. 2025 సెప్టెంబర్‌లో టౌన్‌షిప్ ప్లానింగ్ కమిషన్, బోర్డు ఏకగ్రీవంగా తిరస్కరించాయి. వెంటనే డెవలపర్ ఆ చిన్న ఊరిపై కోర్టులో దావా వేశాడు. లక్ష కోట్ల డాలర్ల విలువైన కంపెనీలతో పోరాడలేక ఊరు రాజీకి తలవంచింది. రెండు నెలల్లోనే నిర్మాణం మొదలైంది. మొదట 7 బిలియన్ డాలర్లన్న ప్రాజెక్టు ఇప్పుడు 16 బిలియన్ డాలర్లు. ఆ సెంటర్ ఒక సగటు అణు విద్యుత్ కేంద్రం ఉత్పత్తి చేసే కరెంటు కంటే ఎక్కువ వాడుతుంది. ఆ ఒప్పందంలోనూ గోప్యత ఒప్పందం ఉంది. రాజీని రద్దు చేయాలని ఒక స్థానికురాలు కోర్టుకెళ్తే ఆమె పిటిషన్ కొట్టేశారు. తమ ప్రజలు ఈ ప్రాజెక్టులో భాగస్వాములు కాదు, ప్రేక్షకులు మాత్రమే అని అక్కడి ఎమ్మెల్యే మోర్గన్ ఫోర్‌మన్ ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

అమెరికాలో, పౌర హక్కులు బలంగా ఉన్న దేశంలోనే ఒక ఊరి ఏకగ్రీవ నిర్ణయాన్ని కార్పొరేట్ దావా తొక్కేసింది. ప్రభుత్వమే ఎర్ర తివాచీ పరుస్తున్న మన దేశంలో, ఒక ఆలూరు గ్రామానికి, ఒక అమరావతి రైతుకు ఎదురు నిలిచే శక్తి ఎంత? భారీ, బలమైన ప్రాజెక్టులు స్థానిక వ్యతిరేకతను డబ్బుతో అధిగమిస్తున్నాయని భద్రతా నిపుణుడు బ్రూస్ ష్నైయర్, డేటా శాస్త్రవేత్త నేథన్ శాండర్స్ గార్డియన్ పత్రికలో హెచ్చరించారు.

“పర్యావరణహితం” ముసుగు వెనుక

హైదరాబాద్ ప్రాంతంలో తమ సెంటర్లు చల్లబరచడానికి దాదాపు నీళ్లే వాడవని, భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్ చేస్తున్నామని మైక్రోసాఫ్ట్ చెబుతోంది. ఒక గిగావాట్ థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం డేటా సెంటర్ కంటే పది రెట్లు ఎక్కువ నీళ్లు వాడుతుందని, అలాంటప్పుడు డేటా సెంటర్లనే ఎందుకు ప్రశ్నిస్తారని ఏపీ మంత్రి లోకేశ్ అంటున్నారు.

ఈ రెండు వాదనల్లోనూ ఒక విషయం దాచేస్తున్నారు. నీళ్లు వాడకుండా చల్లబరచాలంటే డ్రై కూలర్లు, చిల్లర్లు ఇంకా ఎక్కువ కరెంటు తింటాయి. నీటి ఆదా అంటే కరెంటు ఖర్చు పెరగడమే. ఆ అదనపు కరెంటు ఎక్కడ పుడుతుంది? ఎక్కువగా అదే థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాల్లో. అంటే డేటా సెంటర్ గేటు దగ్గర నీళ్లు ఆదా చేసినట్టు చూపించి, ఆ నీటిని విద్యుత్ కేంద్రం దగ్గర తాగిస్తున్నారు. థర్మల్ ప్లాంటుతో పోలిక డేటా సెంటర్‌ను సమర్థించదు; డేటా సెంటర్‌కే ఒక థర్మల్ ప్లాంటు అవసరమని ఒప్పుకుంటుంది.

ఈ ఉచ్చుకు పరిశ్రమలోనే ఒక పేరు ఉంది. నీటి వాడకాన్ని “స్కోప్ 1” (డేటా సెంటర్ ఆవరణలోనే ఆవిరయ్యే నీరు), “స్కోప్ 2” (ఆ సెంటర్‌కు కరెంటు ఇచ్చే విద్యుత్ కేంద్రం దగ్గర ఆవిరయ్యే నీరు) అని విభజిస్తారు. కంపెనీలు “మేము నీళ్లు వాడటం లేదు” అని చెప్పేది స్కోప్ 1 గురించే. స్కోప్ 2 గురించి మౌనం. గాలితో చల్లబరిస్తే నీరు ఆదా, కానీ కరెంటు ఖర్చు పెరుగుతుంది; నీటితో చల్లబరిస్తే కరెంటు ఆదా, కానీ లక్షల గ్యాలన్ల నీరు పోతుంది. డేటా సెంటర్ ఇంజినీర్లే దీన్ని “క్యాచ్-22” అంటున్నారు: ఏ దారిలో వెళ్లినా ప్రకృతికి నష్టమే.

దాచిపెట్టిన ఈ “స్కోప్ 2” నీరు ఎంత పెద్దదో అమెరికా ప్రభుత్వ పరిశోధన సంస్థ లారెన్స్ బర్కిలీ నేషనల్ ల్యాబ్ లెక్కలే చెబుతున్నాయి. 2023లో అమెరికా డేటా సెంటర్లన్నింటి భారం:

ఇవి అమెరికా డేటా సెంటర్లన్నింటి అంచనాలు, ఏఐకే ప్రత్యేకం కాదు.

అంటే డేటా సెంటర్ గేటు లోపల కనిపించే నీటి కంటే 12 రెట్లు ఎక్కువ నీరు గేటు బయట, విద్యుత్ కేంద్రాల దగ్గర ఆవిరైపోతోంది. “మేము తక్కువ నీళ్లు వాడుతున్నాం” అని కంపెనీలు చూపించేది ఆ పన్నెండో వంతు మాత్రమే. మిగిలిన పదకొండు వంతుల గురించి నోరు మెదపవు. హైపీరియన్‌లో క్లోజ్డ్ లూప్, డ్రై కూలింగ్ వాడతామని మెటా చెబుతోంది. నిజమే కావచ్చు. కానీ ఆ డ్రై కూలర్లకు కరెంటు ఇచ్చేవి అవే ఏడు గ్యాస్ కేంద్రాలు. పర్యావరణ లెక్క కంచె దగ్గర ఆగదు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏఐ ఒక్కదాని భారం ఎంతో ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ వ్రీయే విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధకుడు అలెక్స్ డి వ్రీస్-గావ్ పీర్-రివ్యూడ్ జర్నల్ “ప్యాటర్న్స్”లో లెక్కించారు. 2025లో ఏఐ వ్యవస్థల వల్ల 3.26 కోట్ల నుంచి 7.97 కోట్ల టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ వెలువడవచ్చు. అది న్యూయార్క్ నగరం మొత్తం ఉద్గారాలు (5.22 కోట్ల టన్నులు), లేదా నార్వే దేశం మొత్తం ఉద్గారాలు (3.15 కోట్ల టన్నులు) అంత. ఏఐ నీటి వాడకం 31,250 కోట్ల నుంచి 76,460 కోట్ల లీటర్లు, ప్రపంచమంతా ఏడాదిలో తాగే బాటిల్ నీళ్లంత. విద్యుత్ ఉత్పత్తి దగ్గర పరోక్షంగా వాడే నీరు, డేటా సెంటర్ దగ్గర నేరుగా వాడే నీటి కంటే నాలుగు రెట్ల వరకు ఎక్కువ ఉండవచ్చని, కానీ టెక్ కంపెనీలు ఈ అంకెను ఎప్పుడూ బయటపెట్టవని ఆ అధ్యయనం తేల్చింది. అమెజాన్, యాపిల్, గూగుల్, మెటా, మైక్రోసాఫ్ట్ సహా తొమ్మిది పెద్ద కంపెనీల నివేదికలు పరిశీలిస్తే, ఏ ఒక్కటీ ఏఐకి సంబంధించిన పర్యావరణ అంకెలను విడిగా ప్రకటించడం లేదు.

ఇక్కడే భారత్‌కు అసలు ప్రమాదం ఉంది. ఒక యూనిట్ కరెంటు ఉత్పత్తికి ఎంత కార్బన్ వెలువడుతుందో చూడండి:

యూరప్, అమెరికా, ప్రపంచ సగటు అంకెలు యూరోన్యూస్ కథనం నుంచి; భారత్ అంకె కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ (సీఈఏ) సీవో2 బేస్‌లైన్ డేటాబేస్ నుంచి.

అంటే ఇదే డేటా సెంటర్ యూరప్‌లో కంటే భారత్‌లో నాలుగు రెట్లకు పైగా కార్బన్ వదులుతుంది, ఎందుకంటే మన కరెంటు ఇంకా ఎక్కువగా బొగ్గు నుంచే వస్తోంది. లెక్క వేస్తే: 1 గిగావాట్ సెంటర్ ఏడాదంతా పూర్తి లోడ్‌తో నడిస్తే 876 కోట్ల యూనిట్లు వాడుతుంది; మన గ్రిడ్‌పై అది ఏటా సుమారు 64 లక్షల టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్. తెలంగాణ లక్ష్యమైన 5 గిగావాట్లు అంటే ఏటా సుమారు 3.2 కోట్ల టన్నులు, నార్వే దేశం మొత్తం ఉద్గారాల కంటే ఎక్కువ. ఎంవోయూలు కుదిరిన 11 గిగావాట్లూ వస్తే ఏటా సుమారు 7 కోట్ల టన్నులు, న్యూయార్క్ నగరం కంటే ఎక్కువ. (పూర్తి లోడ్, ప్రస్తుత గ్రిడ్ మిశ్రమంతో చేసిన అంచనా.)

లాభాలు అమెరికా, విదేశీ ప్రధాన కార్యాలయాలకు; ఆ సర్వర్ల కాలుష్యం మాత్రం మన బొగ్గు గ్రిడ్‌పై, మన గాలిలో. తెలంగాణను ఒక నార్వే అంత కాలుష్య కర్మాగారంగా మార్చే హక్కు ఎవరిచ్చారు?

ఐదు మిలియన్ లీటర్ల రీఛార్జ్ సామర్థ్యం, కొన్ని వేల మందికి కమ్యూనిటీ కార్యక్రమాలు… రోజుకు కోట్ల లీటర్ల అవసరం ముందు ఇవి ప్రచార పత్రాల్లో అందంగా కనిపించే అంకెలు మాత్రమే.

ఇంకో ప్రమాదకరమైన విషయం: రహస్యం. చాలా డేటా సెంటర్లు స్థానిక ప్రభుత్వాలతో గోప్యత ఒప్పందాలు (ఎన్‌డీఏలు) చేసుకుని వస్తున్నాయి. నీళ్లు, కరెంటు ఎంత వాడతారో, గాలిలోకి ఏం వదులుతారో ఏదీ బయటపెట్టడం లేదు. ప్రజలకు తాము దేనికి ఒప్పుకుంటున్నామో కూడా తెలియదు. “అమెరికాలో ప్రజలు గోల్ఫ్ కోర్సులకు, పచ్చిక బయళ్లకు ఇంతకంటే ఎక్కువ నీళ్లు వాడతారు” అనే వాదన కూడా వినిపిస్తుంది. ఒక వృథాను చూపించి మరో వృథాను సమర్థించుకోవడం పరిష్కారం కాదని నీటి నిపుణులే చెబుతున్నారు.

ప్రభుత్వాలు ఎందుకు ఎర్ర తివాచీ పరుస్తున్నాయి?

ఈ నష్టాలు ప్రభుత్వాలకు తెలియవని అనుకోవడం అమాయకత్వం. తెలిసే చేస్తున్నాయి. ఎందుకంటే లాభం ఇప్పుడే, తమకే; నష్టం తర్వాత, ప్రజలకు.

తెలంగాణలో డేటా సెంటర్లకు “అత్యవసర సేవ” హోదా ఉంది. అంటే వాటి నిర్వహణకు అంతరాయం రాకుండా చట్టమే కాపలా కాస్తుంది. మరి రేపు కరువు వచ్చినప్పుడు, కరెంటు కోతలు పెట్టాల్సి వచ్చినప్పుడు ప్రాధాన్యం ఎవరికి? సర్వర్లకా, ఇళ్లకా, పొలాలకా? ఆ ప్రశ్నకు ఏ విధానంలోనూ సమాధానం లేదు. ప్రభుత్వాలు తెలిసే నిర్ణయాలు తీసుకుంటే, ఆ నిర్ణయాలకు ఆధారమైన అధ్యయనాలను ఎందుకు బయటపెట్టవు? ప్రజల తరఫున ఒప్పందాలు చేసే ప్రభుత్వాలకు ప్రజలకు తెలియకుండా షరతులు రాసే హక్కు ఎక్కడిది?

ఉపాధి ఒక ప్రయోజనం కావచ్చు. కానీ అది నీటి పరిమితిని రద్దు చేయదు, కాలుష్యాన్ని మాయం చేయదు, ప్రజల హక్కులను తగ్గించదు.

మన ల్యాప్‌టాప్ మీదా ఈ భూతం నీడ

ఈ దారుణం ఇక్కడితో ఆగలేదు. కుప్పలుతెప్పలుగా పుట్టుకొస్తున్న ఏఐ డేటా సెంటర్ల పుణ్యమా అని, ప్రపంచంలో తయారవుతున్న చిప్‌లు, ప్రాసెసర్లు, మెమొరీ, స్టోరేజ్ డిస్క్‌లన్నీ వాటికే అర్పిస్తున్నారు. మెమొరీ తయారీ కంపెనీలు లాభాలు ఎక్కువగా వచ్చే ఏఐ సర్వర్ల మెమొరీ వైపు ఉత్పత్తిని మళ్లించేశాయి. మామూలు కంప్యూటర్లకు, ఫోన్లకు మిగిలేది తగ్గిపోయింది. ధరలు ఆకాశానికెగిశాయి.

ఇవి కేవలం అంకెలు కాదు. గతేడాది మొదట్లో రూ.30 వేలకు వచ్చిన ఒక సాధారణ ల్యాప్‌టాప్ ఇప్పుడు రూ.70 వేలకు చేరింది. అంతెందుకు? గతేడాది సర్వర్లు మార్చాలని నేను రూ.4 కోట్లకు తీసుకున్న కొటేషన్ ఇప్పుడు రూ.12 కోట్లకు చేరింది. మూడు రెట్లు! ఇదీ పరిస్థితి.

అంటే డేటా సెంటర్ల ప్రభావం మన గుమ్మం దాటి మన ఉద్యోగాలకు, ఆఫీసులకు, కాలేజీలకు, పిల్లల చదువులకూ చేరింది. చిన్న కంపెనీ కొత్త కంప్యూటర్లు కొనలేదు, కాలేజీ ల్యాబ్ పాత యంత్రాలతోనే నెట్టుకురావాలి, విద్యార్థి ల్యాప్‌టాప్ కోసం అప్పు చేయాలి. డేటా సెంటర్లు మనకిచ్చిన “అదనపు సౌకర్యం” ఇదన్నమాట!

ఇవి ఎవరి డేటా కోసం?

ప్రభుత్వాల వాదన ఇది: ఏఐ, క్లౌడ్, డిజిటల్ చెల్లింపుల యుగంలో డేటా సెంటర్లు రోడ్లు, విద్యుత్ కేంద్రాలంత కీలక మౌలిక వసతి. మన బ్యాంకుల, ఆసుపత్రుల, ప్రభుత్వ సేవల డేటా మన దేశంలోనే, మన చట్టాల కిందే ఉండాలి. విదేశీ సర్వర్లపై ఆధారపడటం దేశ భద్రతకు ముప్పు. అందుకే “డేటా సార్వభౌమత్వం” కోసం ఈ కేంద్రాలను ఆహ్వానిస్తున్నామని చెబుతున్నాయి. 2047 పన్ను సెలవు కూడా “డేటా సార్వభౌమత్వానికి” భారత్ కట్టుబడి ఉందనడానికి నిదర్శనమని పరిశ్రమ పెద్దలు ప్రశంసించారు.

ఈ వాదనతోనే ముఖ్యమంత్రులు పోటీ పడి ఎంవోయూలు కుదుర్చుకుంటున్నారు, మంత్రులు “చారిత్రాత్మకం” అంటున్నారు, తెలంగాణ 11 గిగావాట్లు, ఏపీ 9 గిగావాట్ల కలలు కంటున్నాయి.

కానీ కేంద్ర బడ్జెట్‌లోని అసలు షరతు చదవండి. అది చెప్పేది పూర్తిగా వేరు.

2047 వరకు పన్ను సెలవు ఎవరికి? భారత్‌లోని డేటా సెంటర్ సేవలను వాడుకుని, భారత్ బయట ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతానికైనా క్లౌడ్ సేవలందించే ఏ విదేశీ కంపెనీకైనా. పన్ను ప్రయోజనాన్ని ప్రపంచ కస్టమర్లకు సేవలందించడంతోనే ముడిపెట్టారు. లక్ష్యం స్పష్టం: భారత్‌ను ప్రపంచానికి క్లౌడ్ “ఎగుమతి కేంద్రంగా” మార్చడం. మన దేశ కస్టమర్ల విషయంలో ఉన్న షరతు ఒక్కటే: వాళ్లకు సేవలు భారతీయ రీసెల్లర్ ద్వారా అందించాలి.

అంటే ఈ సర్వర్లు నడిచేది మన కోసం మాత్రమే కాదు. అమెరికా, యూరప్, మధ్యప్రాచ్య దేశాల కస్టమర్ల ఏఐ, క్లౌడ్ పనులు కూడా ఇక్కడే జరగవచ్చు. వాటికి ఇంధనం మన నీళ్లు, మన కరెంటు, మన భూమి, మన గాలి. వాటి నుంచి వచ్చే సంపాదనపై 21 ఏళ్లు పన్ను లేదు.

డేటా స్థానికీకరణ చట్టాలూ ఈ వాదనను నిలబెట్టవు. ఆర్‌బీఐ నిబంధన చెల్లింపుల డేటాకే పరిమితం. డీపీడీపీ చట్టం వ్యక్తిగత డేటా అంతా దేశంలోనే ఉండాలని చెప్పదు; ప్రభుత్వం నిషేధించిన దేశాలకు తప్ప ఇతర దేశాలకు పంపడానికి అనుమతిస్తుంది. కాబట్టి “మన డేటా కోసమే ఇన్ని గిగావాట్లు” అనే మాట నిజం కాదు.

మన డేటా భద్రత పేరు చెప్పి, ప్రపంచ డేటా భారం మోయిస్తున్నారు. ప్రపంచానికి సర్వర్ల అద్దె ఇల్లుగా మారుతున్నాం, అద్దె కూడా వసూలు చేయకుండా. ఏ దేశాల డేటా ఇక్కడ నడుస్తుందో, ఎంత శాతం మన కోసమో ప్రతి డేటా సెంటర్ బహిరంగంగా ప్రకటించాలి.

ఇదే భూమిలో ఒక పరిశ్రమ పెడితే?

అసలు ప్రశ్న ఇది: కొన్ని వందల ఉద్యోగాల కోసం, కొంత పన్ను కోసం దశాబ్దాల పాటు మన నీటిని, కరెంటును, భూమిని, గాలిని త్యాగం చేయాలా? దీనికి సమాధానం వెతకడానికి అమెరికా వెళ్లక్కర్లేదు. మన తెలంగాణలోనే ఉంది.

రెండూ కంపెనీలు, ప్రభుత్వం ప్రకటించిన అంకెలే (టీసీఎస్, ఫాక్స్‌కాన్); అసలు నియామకాలు వేరుగా ఉండవచ్చు.

ఇరవయ్యో వంతు పెట్టుబడితో, తక్కువ భూమిలో, మూడున్నర రెట్లకు పైగా ఉద్యోగాలు. అవీ ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు. అసెంబ్లీ లైన్లలో పనిచేసేది ఎక్కువగా స్థానిక యువత, మహిళలు. వాళ్ల జీతాలు చుట్టుపక్కల ఊళ్లలోనే ఖర్చవుతాయి: అద్దెలు, బస్సులు, దుకాణాలు, హోటళ్లు, బడి ఫీజులు. ఆ ఫ్యాక్టరీ పార్కులో సౌర విద్యుత్, వర్షపు నీటి సేకరణ ఏర్పాట్లు ఉంటాయని కూడా ప్రకటించారు.

తయారీ పరిశ్రమలు నీరు, కరెంటు వాడవని కాదు; కాలుష్యమూ ఉంటుంది. కానీ ఒక్కో ఉద్యోగానికి లెక్కేస్తే ఆ భారం డేటా సెంటర్‌తో పోలిస్తే చాలా చిన్నది. ఏఐ డేటా సెంటర్ 24 గంటలూ, ఏడాదంతా పూర్తి లోడ్‌తో గిగావాట్ల కరెంటు తింటుంది, కోట్ల లీటర్ల నీటిని ఆవిరి చేస్తుంది. బదులుగా ఇచ్చేది కొన్ని వందల మందికి పని.

దీర్ఘకాలంలో తేడా ఇంకా పెద్దది. డేటా సెంటర్ భూమిలో పాతికేళ్ల పాటు సర్వర్లు నడుస్తాయి; పరిశ్రమ భూమిలో పాతికేళ్ల పాటు ఒక తరం బతుకుతుంది. సర్వర్లు ఐదారేళ్లకే పాతబడి ఈ-వ్యర్థాలుగా మారతాయి; ఉద్యోగంలో నేర్చుకున్న నైపుణ్యం మనిషితో జీవితాంతం ఉంటుంది. ఒకటి వనరులను మింగుతుంది, మరొకటి కుటుంబాలను నిలబెడుతుంది.

మరో మాట ప్రశ్న సూటిగా ఉంది: రూ.70,000 కోట్ల పెట్టుబడి, వందల ఎకరాల భూమి, కోట్ల లీటర్ల నీరు, గిగావాట్ల కరెంటు… వీటిని సర్వర్లకు రాసివ్వాలా, మన యువతకు ఉపాధినిచ్చే పరిశ్రమలకు ఇవ్వాలా?

మరో మాట డిమాండ్లు

హైదరాబాద్, అమరావతి సహా దేశంలో ఎక్కడైనా కొత్త భారీ ఏఐ డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటును మరో మాట తీవ్రంగా ఖండిస్తోంది. ప్రభుత్వాలు కింది అంశాలపై వెంటనే స్పందించాలి:

తక్షణ మారటోరియం: హైదరాబాద్, అమరావతి సహా దేశంలో కొత్త భారీ ఏఐ డేటా సెంటర్ల అనుమతులన్నీ వెంటనే నిలిపివేయాలి. మొత్తం క్లస్టర్ నీరు, కరెంటు, భూమి భారంపై స్వతంత్ర సమిష్టి అధ్యయనం పూర్తయి, ప్రజల ముందు పెట్టే వరకు ఒక్క కొత్త అనుమతీ ఇవ్వకూడదు. ఐర్లాండ్, సింగపూర్, నెదర్లాండ్స్ చేసింది ఇదే.

మంచినీటిలో ఒక్క చుక్క కూడా ఇవ్వొద్దు: తాగునీటి వనరుల నుంచి డేటా సెంటర్లకు నీటి కేటాయింపు పూర్తిగా నిషేధించాలి. నీటిని ఆవిరి చేసే కూలింగ్‌ను నిషేధించాలి; గాలి లేదా క్లోజ్డ్ లూప్ కూలింగ్‌కే అనుమతి. శుద్ధి చేసిన మురుగునీటి సరఫరా ఆగితే మంచినీటికి మళ్లించకూడదని చట్టబద్ధ నిబంధన ఉండాలి.

గోప్యత ఒప్పందాలు రద్దు: ప్రతి ప్రాజెక్టు గరిష్ఠ నీటి అవసరం, అసలు కరెంటు వాడకం, ఉద్గారాలు, భూవినియోగం, మొత్తం రాయితీలు, శాశ్వత స్థానిక ఉద్యోగాలు ప్రతి నెలా బహిరంగంగా ప్రకటించాలి. ఆలూరు డేటా సిటీ నీటి, విద్యుత్ నివేదికను వెంటనే బయటపెట్టాలి.

బిల్లు కంపెనీదే: కొత్త విద్యుత్ కేంద్రాలు, లైన్లు, సబ్‌స్టేషన్ల ఖర్చు ఏ రూపంలోనూ సామాన్యుడి కరెంటు బిల్లులోకి రాకుండా చట్టబద్ధ ఒప్పందం ఉండాలి. సెంటర్ మూతపడినా, తక్కువ కరెంటు వాడినా మిగిలిన పెట్టుబడి కంపెనీ నుంచే వసూలు చేయాలి.

కరువులో ప్రజలకే ప్రాధాన్యం: నీటి కొరత, కరెంటు కోతల సమయంలో ఇళ్లు, పొలాలు, ఆసుపత్రులు ముందు; సర్వర్లు చివర. “అత్యవసర సేవ” హోదా సర్వర్లకు కాదు, ప్రజలకు.

ఉద్యోగాల అసలు లెక్క: నిర్మాణ, ప్రత్యక్ష శాశ్వత, అనుబంధ ఉద్యోగాలను విడివిడిగా, స్థానికుల వాటాతో సహా ప్రకటించాలి. హామీ ఇచ్చిన ఉద్యోగాలు రాకపోతే రాయితీలు రద్దు చేసి, ఇచ్చినవి వడ్డీతో వసూలు చేయాలి.

2047 పన్ను సెలవు రద్దు: మన నీళ్లు, కరెంటు, భూమి వాడుకునే విదేశీ కంపెనీలకు 21 ఏళ్ల పన్ను మినహాయింపు దేశానికి అవమానం.

ప్రజలే నిర్ణయించాలి: ప్రతి ప్రాజెక్టుకు ముందు గ్రామసభ, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తప్పనిసరి. స్వతంత్ర తనిఖీలు, ఉల్లంఘనలకు భారీ జరిమానాలు, అవసరమైతే అనుమతి రద్దు.

మూసివేత బాధ్యత ముందే: ఈ-వ్యర్థాల తొలగింపు, భవనాల మూసివేత, నేల శుద్ధి ఖర్చుకు ముందస్తు బ్యాంకు గ్యారంటీ తీసుకోవాలి.

చివరి మాట

పరిశ్రమ వస్తే ఊరు బతుకుతుంది. ఏఐ డేటా సెంటర్ వస్తే ఊరి నీళ్లు, కరెంటు, భూమి సర్వర్ల పాలవుతాయి. 5,300 మంది పనిచేసిన నేలపై 150 మంది. మూడు హైదరాబాద్‌లకు సరిపడా కరెంటు. 14 రెట్ల అదనపు నీటి హక్కు. ఒక్కో ఉద్యోగానికి రూ.10 కోట్లు. 21 ఏళ్ల పన్ను సెలవు. ఇవి మా అభిప్రాయాలు కావు, కంపెనీలు, ప్రభుత్వాలు స్వయంగా ప్రకటించిన అంకెలు.

సర్వర్లను నిరంతరం నడపడం కంపెనీల వ్యాపార అవసరం. ప్రజలకు సురక్షిత నీరు, నమ్మకమైన కరెంటు, ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణం అందించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. మొదటిదాని కోసం రెండోదాన్ని పణంగా పెట్టే ప్రభుత్వానికి ప్రజల తరఫున ఒప్పందాలు చేసే నైతిక హక్కు లేదు. పెట్టుబడి అంకెలకు చప్పట్లు కొట్టించుకుని, నీటి లెక్కను దాచడం పాలన కాదు, ప్రజాద్రోహం.

మరో మాట వైఖరి స్పష్టం: ప్రజల నీరు, కరెంటు, భూమి, పర్యావరణంపై భారాన్ని దాచిపెట్టి సాగిస్తున్న ఈ ఏఐ డేటా సెంటర్ల విస్తరణను మరో మాట తీవ్రంగా ఖండిస్తోంది. పరిమిత ఉద్యోగాలను చూపించి అపరిమిత వనరులను కార్పొరేట్లకు రాసిచ్చే రాజకీయాలను నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరిస్తోంది. ప్రజల వనరులు కంపెనీల విస్తరణకు హామీ పత్రాలు కావు.

డిజిటల్ యుగం కావాలి. కానీ ఆ యుగానికి మూల్యం మన పిల్లల దాహం కాకూడదు. ఈ రోజు కనిపించని ఈ జీవన విధ్వంసం, రేపు తిరిగి తెచ్చుకోలేని నష్టం. ఆలోచించండి. ప్రశ్నించండి. ఎదిరించండి.

మరిన్ని కథనాలు

సమాజంకల్తీ కేటుగాళ్ల క్రీడామైదానం – భాగ్యనగరంసైన్స్–టెక్నాలజీఈ ‘యాపిల్‌’కు ఏమైంది?సైన్స్–టెక్నాలజీఏఐతో నిజంగా మానవాళి అంతమవుతుందా?